Yazıxana...

Maraqlı məsələ

2010-10-25T11:12:00.000-07:00

Baş vermiş hadisə, bəzən yazılmış bir hekayədən daha təsirli olur.
Dostoyevski

Yaxın dostlardan biri o gün sözarası mənə deyir ki, cibimdə pul olanda özümü çox narahat hiss edirəm. Tez olan-qalan pulumu ora-bura xərcləyib ciblərimi boşaldandan sonra elə rahat oluram ki, elə bil dünyanı mənə bağışlayırlar.
Söhbət əsnasında dostuma qayıdıb deyirəm ki, elə mən də sənin günündəyəm. Amma mən bütün pullarımı kitablara xərcləyirəm. Heç uf da demirəm.
Bu yazıda isə sizə nə pul xərcləməkdən, nə də kitab almaqdan danışacağam. Mövzumuz başqa olduğu üçün yuxarıda yazdığım bir günün söhbətini bağlayıb keçirəm başqa bir günün söhbətinə.
Sizə indi o gündən danışıram ki, həmən gün Bakı küləyi heç kimdən utanıb qızarmadan öz toz-torpağını bir vaxt küləklərin, indi isə başqalarının şəhəri olan bu şəhərin əyri-üyrü küçələrinin birindən vurub o birindən çıxardaraq, sanki qarşısına çıxdığı insanları qarşısında diz çökdürmək fikri var idi. Küləyin çıxardığı bu həngamənin dərdindən iş-gücü olmayan insanlar həmən gün bütün planlaşdırdığı işləri başqa bir vaxta saldığı, işdən evə qayıdan adamların gözlərinə toz-torpaq dola-dola evə tələsdiyi bir vaxt, günəşin şərqdən qərbə qürub elədiyi zaman mən bir təqdimata dəvət edilmişdim.
Daşımağın dərdindən içi puldan çox kağız-kuğuzla dolu olan portmanatımı götürmək fikrindən daşındım (səbəb də bu idi ki, hava küləkli idi). Əvəzində içindən altmış qəpik pul və metro kartımı çıxardıb, məndən qoca görsənən cavan portmanatımı kitab rəfinə qoyub, əynimi dəyişib yola düzəldim. Fikirləşdim ki, həmən tədbirə getmək üçün mütləq metrodan istifadə etməliyəm. Metro kartımda bir neçə gedişin olduğunu zənn edirdim. Əslində mənə elə qırx qəpik də bəs edərdi, metro ilə ev arasında məsafəni avtobusla gedib qayıtmaq üçün. İyirmi qəpiyi də ehtiyat üçün cibimə atmışdım.
Avtobusdan düşəndən sonra üzü üzlər görmüş Bakı metrosuna daxil olub kartı yoxlayanda aparatın “sıfır gediş” göstərdiyi vaxt doğrusu bir balaca əsəbləşdim. Səbəb də bu idi ki, son zamanlar yaddaşımın sürətlə zəifləməsi hər işdə məni özümdən çıxartmaq istəyirdi. Amma mən buna elə də əhəmiyyət vermək istəmirdim. Ehtiyat üçün götürdüyüm iyirmi qəpiyi aparata atıb kartıma bir gediş yüklədim və yoluma davam elədim.
Yazının bu yerində sizə nə metrodan danışmağa, nə də gedəcəyim tədbirdən danışmağa həvəsim var. Səbirsiz oxucuları indidən xəbərdar etmək istəyirəm ki, sizə həmən gün tədbirdən sonra başıma gələn maraqlı bir hadisəni danışmaq istəyirəm. Yenə də olsun ki, mənə maraqlı gələ biləcək bir hadisə kiməsə maraqsız da gələ bilər. Axı zövqlər müxtəlifdir...
Tədbirdən çıxandan sonra cibimdəki cəmi-cümi iyirmi qəpiklə yaxınlıqdakı “Sahil” metrosuna tərəf istiqamət aldım. Artıq gün batmışdı. Yolüstü binaların mətbəxlərinə göz atıb hiss edirdim ki, artıq sobadakı çaydanlar qaynara düşüb. Metroya girib keçid yerinə yaxınlaşaraq əllərində metrokartı kimisi evə, kimisə də başqa yerə gedən adamlara boyun olmaq istədim. Düzü çox utanırdım. Ataların bir məsəli nagəhan yerdə yadıma düşməyə vaxt tapdı. “İlanın yarpızdan zəhləsi gedər, amma yarpız gəlib onun yuvasının ağzında bitər”. Bir-iki nəfərə yaxınlaşıb məni də müftə keçirtməyi xahiş eləmək istəsəm də, buna cəhd edə bilmədim. Bir əlimlə cibimdəki son qəpiyi oynada-oynada yaxınlaşdım keçid aparatlarının yanında oturan xanıma. Dedim bəlkə məni siz keçirdə bilərsiniz. Qadın nəzakətlə üzünün ifadəsini də heç dəyişmədən başı ilə “yox-yox” cavabını verdi. Əsəbləşib sonuncu qəpiyimi verib kartıma keçid yükləmək istədim. Gediş yükləyən aparata yaxınlaşmaq istəyəndə bir anlıq düşündüm ki, metrodan çıxandan sonra gərək evə ayaqla gedəm. Buna isə heç halım yox idi. Çünki mədəm ac, özüm əzgin, ayaqlarım da yorğun idi. Ona görə sonuncu dəfə şansımdan yararlanmaq istədim. Ona görə də gediş aparatlarına yaxınlaşıb cibindən kartını çıxardan orta, hardasa 30-35 yaşlı bir adama yaxınlaşaraq gülümsəyib əgər zəhmət deyilsə və imkan varsa məni də keçirtməsini xahiş elədim. Adam isə qayıdıb mənə qırmızı-qırmızı dedi ki, “hər şey pulnandıyeee, qaqaş”. Sonra kartını qoyub keçəndə onun hesabındakı gedişlərin sayı düz 21 dənə idi. Adam çıxıb metroya, mən isə kor peşman metrodan çıxıb Axundov bağı tərəfə yol aldım. Bu hadisədən o qədər təsirləndim ki, Axundov bağının yanında son dayanacağı olan 177 nömrəli avtobusa necə çatdığımı heç özüm də bilmədim. Avtobusdan evə qədər adamın zəhrimar siması mənim gözümün qabağından getmirdi. Sonun da mənə ömrünün axırına qədər sadiq qalan iyirmi qəpiyə minnətdarlıq hissimi yaşaya-yaşaya gəlib evə çatdım.
Amma həmən tarixi gündən bir neçə vaxt keçməsinə baxmayaraq, indi də başa düşə bilmirəm ki, o adam görəsən, haradan bilirdi ki, mən hər şeyin pulsuz olduğunu düşünürəm?!
Mənə də maraqlı gələn elə bu idi...

Mən qatil deyiləm

2010-09-04T23:27:00.000-07:00

Bu yollarda qoyaraq iz,
Səliqəli, səliqəsiz,
Sürücülük vəsiqəsiz,
Hələ də ömür sürürəm.

Məni qatil bilir çevrəm,
Qatillər olsa da dövrəm,
Amma ki, qatil deyiləm,
Mən ancaq vaxt öldürürəm.

Yaram qübar bağlayaraq,
Bəxtimə yas saxlayaraq,
Öz dərdimə ağlayaraq,
Camaatı güldürürəm.

O.Henri "Qəribə bir hekayə"

2010-08-28T12:45:00.000-07:00

Dünya şöhrətli amerikan yazıçısı O. Henri 1862-ci ildə Şimali Karolinada doğulmuşdur. Yazdığı əsərləri O. Henri təxəllüsü ilə çap etdirmişdir. Əsl adı Uiliam Sidney Porter (William Sidney Porter) olan yazıçı dünyada qısa hekayə yazan yazıçıların ən məşhur isimlərindən biri kimi tanınır. Çox az təhsil alan O. Henri aptekdə işləmiş, bank kassirliyi daxil olmaqla, müxtəlif işlərdə çalışdıqdan sonra, işlədiyi bankdan pul mənimsəməkdə günahlandırılaraq üç ildən artıq həbsdə yatmışdır. İlk hekayələrini də müxtəlif imzalar altında elə həbsxanada qələmə almışdır.

Həbsdən çıxdıqdan sonra O. Henri “The Rolling Stone” (Avara) adlı həftəlik satirik jurnalın baş redaktoru vəzifəsində işləmişdir. Yazıçı həyatının son səkkiz ilində iki yüzdən çox hekayə yazmışdır.

O. Henrinin zarafatcıl və canlı üslubda qələmə aldığı əsərləri böyük insan kütlələrinin marağına səbəb olmuş və bu işdə o, müvəffəqiyyət qazanmışdır.

Ustalıqla qurduğu və insanı həyəcanlandıran süjeti, incə yumoru və adamın üzünə sanki şillə vururmuş kimi sona çatan gözlənilməz sonluqlarıyla bitən hekayələri, qısa novella sahəsində O. Henriyə xas bir "tərz" meydana gətirmiş və bu bir çox yazıçıya ilham mənbəyi olmuşdur.

Maraqlı süjet xətti və incə yumoru ilə seçilən əsərlərində amerikan həyat tərzinin, burjua cəmiyyətinin sosial ziddiyyət və mənəvi eybəcərlikləri öz əksini tapmışdır. Yazıçının “Kral və kələm” romanından əlavə hekayələrini topladığı əsas kitabları bunlardır: “Qərbin ürəyi”, “Dörd Milyon” (Four Million), “Yanan Çıraq” (The Trimmed Lamp), “Şəhərin səsi” (The Voice of the City), Seçmələr (Options), Fırılananlar (Whirligigs), Altılıqlar və Yeddiliklər (Sixes and Sevens). Yazıçının əsərləri dəfələrlə ekranlaşdırılmışdır.

O. Henri 1910-cu ildə Nyu Yorkda vəfat etmişdir.

Hekayə

Austinin şimalında bir vaxtlar namuslu bir Smoders ailəsi yaşayırdı. Con Smodersin ailəsi arvadından, beş yaşındakı balaca qızından və onun valideynlərindən ibarət idi. Kəndin rəsmi siyahıyaalmasında ailə altı nəfərdən ibarət olsa da, əslində onlar üç nəfər idilər. Bir axşam şam yeməyindən sonra balaca qız şiddətli mədə sancısıyla qıvrılmağa başladı. Con Smoders vaxt itirmədən evdən çıxıb kəndə dərman almağa getdi. Amma o, bir də heç vaxt geri qayıtmadı. Balaca qız bir müddət keçəndən sonra sağaldı, sonra da böyüyüb gözəl gənc qadın oldu.

Ana illərlə yoxa çıxan əri üçün çoxlu göz yaşı tökdü. Amma üç ay bundan əvvəl ailə qurub San-Antonio kəndində yerləşdi. Bir müddət sonra balaca qız da ailə qurdu və aradan illər keçdikdən sonra balaca qızın da qızı dünyaya gəlib beş yaşına çatdı.

Gənc qadın isə hələ də atasının onları tərk edib və bir də heç vaxt geri qayıtmadığı evdə yaşayırdı. Bir gecə qəribə bir hadisə baş verdi. İllər öncə Con Smodersin yoxa çıxdığı gecədəki kimi gənc qadının balaca qızı mədə sancılarıyla qıvrılmağa başladı. Əgər Con Smoders yaşayırdısa deməli, o, nəvə sahibi də olmuşdu.

Con Smit (gənc qadının əri) arvadına "Mütləq kəndə gedib balaca qızıma dərman almalıyam" dedi.

Arvadı "Yox, yox, Con getmə. Bəlkə sən də evə qayıtmağı unudub əbədi yoxa çıxarsan" deyə ərinin getməyinə etiraz elədi.

Beləcə Con Smit balaca qızı üçün dərman almağa getmədi. O, arvadıyla birlikdə gəlib balaca Penzinin (balaca qızın adı Penziydi) başı üstündə dayandılar.

Bir müddət sonra Penzinin halı lap pişləşdi. Con Smit təkrar balaca qızı üçün dərman almağa getmək istədi, amma arvadı yenə də ona mane oldu.

Elə bu vaxt birdən-birə evin qapısı açıldı və hardansa gəlmiş uzun və ağ saç-saqqallı, donqar, yaşlı bir qoca kişi beli bükülmüş vəziyyətdə içəriyə girdi.

Penzi qoca kişini "Xoş gördük baba" deyə salamladı. Balaca qız yaşlı adamı o birilərindən əvvəl tanımışdı.

Qoca kişi cibindən tez dərman şüşəsini çıxardaraq Penziyə bir qaşıq sirop içirtdi. Balaca qızın vəziyyəti dərhal yaxşılaşdı və o sağaldı.

Con Smoders "Tramvayı gözlədiyim üçün bir az gecikdim" dedi.

Çevirdi: Seyid Ramin

Bir bədbəxtin şeiri

2010-08-23T20:32:00.001-07:00

Ey məndən bəxtimi borc istəyən dost,
Buna mən yazığın yoxdu imkanı.
Mən bədbəxt insanam məndə bəxt hanı?
Bəxtim olsa idi, bəxtim olardı.

Qoy mənə dərs olsun keçdiyim bu dərs,
Bədbəxt tənliyimin yox xoşbəxt həlli.
Görən necə olar belə təsəlli,
Mən xoşbəxt bədbəxtəm, bədbəxt xoşbəxtəm?

Mən belə dünyanın nəyini deyim?
İşsizlik vaxtında düşmüşəm işə.
Gələndə mənimlə axı görüşə,
Nə üçün bəxtimi bəxtim gətirmir.

Bəxtimiz belədi, bizə həmişə,
Xoşbəxtlər yad olar, bədbəxtlik qonşu.
Gəlsə biz tərəfə xoşbəxtlik quşu,
Qonar başımıza batırmaq üçün.

Kim kimə oxşayır?

2010-07-30T04:05:00.000-07:00

İSA QƏMBƏRİN OXŞARI, ZAMİN HACININ KÖŞƏSİ...

Qəzetimizin köşə yazarı Zamin Hacı dünənki köşəsində "facebook" sosial şəbəkəsində yer almış çox maraqlı bir müzakirədən söz açmışdı. Sitat: “İsa Qəmbər orada bir foto yerləşdirib, altından da yazmışdı ki, özümə bənzəyən adam tapmışam”. Bu köşə oxucularımızı maraqlandırıb və onlar (kimlərin ki, bilgisayarı yoxdur və "facebook" şəbəkəsindən istifadə etmirlər - red.) bilmək istəyirlər ki, nə baş verib, başqanın oxşarı kimdir, Zamin Hacı yazan qeydlərin arxasındakı proses nədir? Ona görə də kompyuteri olmayan oxucularımızın xahişi ilə proses barədə təfsilatlı bilgi veririk.
Müsavat başqanı İsa Qəmbər özünün fb-dəki ("facebook") səhifəsinə şəkildə gördüyünüz bu oxşarını “Mənə oxşayan adam” başlığı altında yerləşdirib. Bunun ardınca isə sosial şəbəkədə həmin şəxsin kimliyi ilə bağlı müzakirələr başlayıb. Fb-də belə bir imkan var - müzakirə açan tərəfin səhifəsində xüsusi yer var - kim istəsə oraya öz fikirlərini yaza bilər, bir neçə saniyə sonra həmin fikirləri şəbəkədə bir-biri ilə arkadaş olan hər bir kəs oxuya bilər. Bir növ yazılı söhbət, müzakirə kimi bir şey yəni...Başqanın profilində bu şəkillə bağlı əməllicə müzakirə gedib. Bu hissəni Zamin bəy də yazıb. Ona görə də təfsilata varmırıq. Yeri gəlmişkən, Müsavat başqanı Zamin bəyin qeyd olunan yazısını da həmin müzakirələrə yerləşdirib. Hazırda orada qəzetimizin köşə yazarının yazısının müzakirəsi gedir. Müzakirələrə qatılanlar tərəfindən Nevil Çemberlenə, Hüqoya, hətta Ziqmund Freydə, İrlandiya sosialistlərinin rəhbəri Ceyms Konola, Molotova, Nitşeyə, Paul Langevina, hətta Ana Vətən Partiyasının sədri Fəzail Ağamalıya oxşadılan bu şəxsin gerçək kimliyini Seyid Ramin adlı "Facebook" istifadəçisi tapıb. Başqanımıza oxşayan şəkildəki bu şəxs britaniyalı şair və yazıçı Redyard Kiplinqmiş. Kiplinqin ən məşhur kitabı “Cungel”dir. O, dünya ədəbiyyatına Mauqli, Şirxan və Tabaki kimi obrazları gətirib. Nobel mükafatı laureatıdır... Maraqlıdır ki, bir neçə il öncə redaksiyamıza "Sədərək" ticarət mərkəzində çalışan satıcılardan biri telefon edərək, yarmarkada hörmətli başqanın oxşarının çalışdığını və ona hamı tərəfindən başqan kimi müraciət olunduğunu demişdi. Təəssüf ki, bu ticarət mərkəzi hazırda başqa yerdə fəaliyyət göstərir. İstənilən halda, artıq ürəklə deyə bilərik ki, İsa Qəmbərin Azərbaycanda da, dünya tarixində də oxşarı var.

Nailə RÖVŞƏNQIZI (Yeni Müsavat)

Dua

2010-07-16T11:19:00.000-07:00

Bu könül dözmədi eşqin belə işgəncəsinə,
Kimsə səs vermədi neyçünsə bu könlün səsinə,
“Əlim hər yandan üzüldü ümüdüm qaldı yenə,
Sənə doğru açılan əllərimin kölgəsinə.”*

Yürüyərkən yolumu sanki itirdim gəldim
Özümü mən buraya güclə yetirdim gəldim,
Hər nəyim vardısa izninlə gətirdim, gəldim,
“Sənə doğru açılan əllərimin kölgəsinə.”

Mən sənin eşqini qəlbimlə tutub saxlamışam,
Eşqimin atəşini söndürərək ağlamışam,
Həmişə mən dar ayaqda ümüdü bağlamışam,
“Sənə doğru açılan əllərimin kölgəsinə.”

Göz yaşım gözlərimi dandı çölə çıxmaq üçün,
Göz yaşım çırpınaraq döndü selə axmaq üçün,
Göz yaşım axdı töküldü yerə ki, baxmaq üçün,
“Sənə doğru açılan əllərimin kölgəsinə.”

* Beyt şair İlqar Fəhminindir.

Orhan Pamuk: "Dostoyevski"

2010-03-27T07:28:00.000-07:00

Times Literary Supplement”in “minilliyin ən yaxşı kitabı hansıdır?” sorğusuna...

Mənim düşündüyümə görə, bu minilliyin kitabı dahi rus yazıçısı Mixail Fyodoroviç Dostoyevskinin “Karamazov qardaşları” əsəridir. Bu dünyada yaşamağın, digər insanlarla birlikdə olmağın və başqa dünyanı arzulamağın bütün problemlərini haradasa ensiklopedik ölçüyə çatan bir genişlik və ürəkdən gələn sarsıdıcı sıxlıqla dramlaşdıra bilən belə bir başqa kitab tanıya bilmirəm. Kilsə və dövlət, ideologiyalar və gözəllik, sərbəstlik və cavabdehlik kimi hər zamanın problemləri ilə əyalətdəki balaca bir rus ailəsinin pul, eşq, ata qorxusu, qardaş qısqanclığı, etibar kimi daxili problemlərin arasında bu roman eləsinə bir ahəng və güclə gedib-gəlir ki, insan oxumağın verə biləcəyi ən böyük hədiyyəni alır. Bu da öz həyat təcrübəmizin insanoğlunun təcrübəsinin bir parçası olduğunu dərindən hiss etməkdən ibarətdir.

Bu roman başqa romanlarda çox az görə biləcəyimiz qədər qəribə, xarici dünyanın qanunlarını, bir müddət sonra bütün dünyanın qanunları olaraq qəbul etdirərək bizi bütünlüyü ilə içinə çəkir. “Karamazov qardaşları”nın dünyasına yaxşıca girərkən bu dünyadakı yerimizi, həyatın mənasını, eşq, qardaşlıq, Allahın varlığını bir fikir olaraq deyil, həyəcan və sarsıdıcı duyğu olaraq yaşayırıq. Romanın özünəməxsusluğu yenidən-yeniyə yazılmış qüsursuz bir kitab olmaması, uzatmalar, mövzudan kənara çıxmalar və təkrarlarla dolu olması bu həyəcanlı duyğuya möcüzəvi bir xüsusiyyət də verir. Beləcə, eynən roman qəhrəmanları kimi, öncə başqalarının günahına, ata öldürmək istəyinə, yalanına və qorxusuna şahid olurmuş kimi oxuduğumuz bu kitabı möcüzəvi xüsusiyyətlərindən ötrü bir vaxt sonra, öz istəklərimizi, günahkarlıq duyğumuzu, hirslərimizi və həqiqət axtarışımızı, öz atamızı öldürmək istəyimizi və qardaş qısqanclığımızı qorxuyla oxuyuruq. Onu da deyim ki, romanla tanış olduqdan sonra bölünmüş quruluşu və oxuduqca ortaya çıxan maraqlı guşələriylə “Karamazov qardaşları” oxucuya bu hissləri hər oxuda yenidən verə bildiyi üçün də bu qədər qalıcı, istisnalı və möcüzəvi bir kitabdır.

Tərcümə etdi: Seyid Ramin

Mənim də kitabım bağlandı...

2010-01-07T13:13:00.000-08:00

Mən də dilənçiyəm, söz dilənirəm...

Uşaqlıqda hələ təzə yazı yazmağa başlayanda ən böyük arzum bu idi ki, haçansa mənim də bir kitabım çıxsın. Yaxşı yadımdadır ki, hələ uşaq olarkən babamgildəki kitab rəfini ələk-vələk edib, ordakı müxtəlif janrda olan kitabları əlimə götürüb həvəslə oxuyar, həmən kitabların müəlliflərinə (yaxşı mənada) qibtə edərdim. “Yəqin ki, bir vaxt gələcək mənim də belə bir kitabım çıxacaq” deyə düşünüb özümdə bir yazıçı xəyalları qurardım.
O vaxtlar əsasən şeir yazmaqla “yazarlığa” başlamışdım. (Yadımdadır ki, ilk şeirimi 1998-99-cu illərdə özü də (özüm də bilmədən) əruz vəznində qələmə almışdım.) Öz-özümə yazıb-pozar, dərs vərəqlərindən kəsib özümə “kitab” düzəldər, sonra yazdığım şeirləri qələmlə həmən o “kitaba” köçürdərdim. Bu məşğuliyyəti bitirəndən sonra öz “kitabıma” baxaraq mənəvi yorğunluğumu çıxardardım. Bir sözlə kitab çıxartmağa son dərəcə böyük həvəsim vardı. Həm də uşaqlıqda mən özümə inanaraq bunu qarşıma bir məqsəd kimi də qoymuşdum. Həmən vaxtdan düz on il keçəndən sonra bax bir gün həmən “o vaxt” nəhayət ki, gəlib çıxdı... Özü də necə...

~ ~ ~

Uzun tərəddüddən sonra “YAŞASIN ÖLMƏK!” adlı ilk kitabım nəhayət 2009-cu ilin may ayının 10-u “Vektor Nəşrlər Evi”ndə çapdan çıxdı. 33 səhifəlik olan bu kitabda mənim müxtəlif vaxtlarda, müxtəlif vəznlərdə və müxtəlif janrlarda yazdığım kiçik həcmli şeirlər toplanmışdı. Kitabda cəmiyyətin müxtəlif hadisələrinə ironiyalı münasibət ifadə olunmuşdu. Kitaba şair-publisist Əvəz Qurbanlı və tənqidçi Əsəd Cahangir redaktorluq etmişdi. Kitabın bütün maliyyə xərcini ədəbiyyata dəxli olmayan adamlardan biri öz boynuna götürmüşdü.
Bu kitab çıxmamışdan əvvəl hardasa düz bir il mən bu kitabı redaktə etdim, onun üzərində işlədim. Bir il ərzində bir neçə dəfə kitabın adını və üz görünüşünü dəyişdirdim. Nəhayət ki, sonunda kitabı çapa verdim. Buna baxmayaraq kitabda çox cüzi redaktə səhvləri də oldu. Amma mən indi bir az da kitabımın dizaynı barədə danışmaq istəyirəm. Kitabımın üz dizaynını özüm düzəltmişdim. Kitabın üstündəki şəkil isə beləydi ki, simasız naməlum adamlar hardasa baş tutan mitinqdə əllərində “plokat” tutublar. Plokatın üstündəki şüar isə belədir: “YAŞANIN ÖLMƏK!”. Şəkilin rəngin demək olar ki, çox solğun etmişdim. Üstəlik, nəşriyyatda da kitabın rəngini tamam solğunlaşdırmışdılar. Demək olar ki, bu da mənim elə də xoşuma gəlməmişdi və bu hadisədən dolayı hətta təəssüflənmişdim də. Amma keçənə güzəşt deyib və sonrakı peşmançılığın heç bir fayda verməyəcəyini anlayaraq onu da qeyd etməyi özümə borc bilirəm ki, kitabı nəşriyyatda çox ucuz qiymətə özü də üç yüz tirajla çıxartdırmışdım. Guya ki, nəşriyyatdakılar mənim gənc yazar olduğuma və pulumun az olmasına görə mənə “güzəşt” də eləmişdilər. Atalar da elə yerində, özü də yaxşı deyib ki, “Ucuz ətin şorbası olmaz”. Amma nə isə... Buna bir quş...

Nəşriyyatdan kitabı götürüb özümə yükləyərək evə gətirəndən sonra və bir çoxlarına hədiyyə edəndə kitabın ümumi dizaynını bəyənən demək olar ki, çox az oldu. Kitabı əlinə alan bəziləri ağız büzərək dedilər ki, “kitabın niyə balacadır?” (onu da deyim ki, kitabımı A6 vərəqi həcmində yəni, cib kitabı şəklində buraxmışdım), bəziləri dedi ki, “kitabın üstündən heç nə anlamaq olmur, bu adamlar kimdir? Elə bil bunlar tabut aparırlar”, bəziləri isə bu adamları Muhərrəm ayının Aşura günündə keçirilən əzadarlıq mərasiminə gələnləri xatırlatdığını dedi, bəziləri də dedi ki, “kitabın vərəqləri niyə sarıdır?” Ümumiyyətlə bizdə nədənsə kitabın birinci xarici görünüşünə, ikinci isə daxili görünüşünə, yəni, içindəkilərə fikir verirlər. Amma mən onlara demədim ki, meyvənin üzünə deyil, içinə və dadına fikir vermək lazımdır. Bəziləri isə dedi ki, “sən bunları apar yandır, kitabını təzədən, özü də yaxşı görünüşdə çap etdir”. Mənsə dedim ki, əgər bir insanın övladı olubsa və o övlad xarici görünüşdən bir balaca qusurludursa onu aparıb öldürməlidirmi?!” Onsuz da bizdə qaranlıqda işıq deyil, məhz qaranlıqda qaranlıq axtarmaq çoxdankı adətdir. Cəmiyyətin bir xəstəliyi də var ki, yazarın yazar kimi qəbul edilməsi üçün o, mütləq ya kitab çıxarmalı, ya da Aəzrbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvü olmalıdır... Bir sözlə, ilk kitabımın oxucular tərəfindən üstü bəyənilməsə də, içi çox bəyənildi. Həm də həddindən çox...
Kitabın içindəkiləri bədii zövqü olan yazarlardan bir neçəsi bəyənmişdi. Məsələn Yusif Kərimov, İlqar Fəhmi, Həmid Herisçi, Əsəd Cahangir, Əvəz Qurbanlı kimi digər yazarlar kitab haqqında çox müsbət rəy bildirdi, bu kitabda mənim (ayıb olmasın!) özüməməxsusluğumu xüsusi qeyd etdilər. Uzun sözün qısası kitabın içindəkilərini hələ bəyənmədim deyən olmadı...

~ ~ ~

Bir azərbaycanlı yazarın taleyi əsasən belə olur: O, zəhmət çəkərək tər tökərək zəhmət çəkib, gecəsini gündüzünə qataraq əsər yazır. Gedib ondan-bundan borca pul tapır, nəşriyyata gedib bir kasıbyana kitab çıxardır, sonra o kitabları özünə yükləyib gəlir bir-bir şəhərdəki (onsuz da barmaqla sayılacaq qədər) kitab mağazalarına ki, bu kitabları satışa versin. Hələ mən kitab dükanlarının yazara qoyduğu minnəti burada qeyd etmirəm. Kitabın necə satılacağını isə təbii ki, Allah-Təaladan başqa heç kim bilmir. Yəni, Azərbaycanda kitabdan qazanc götürmək xəyalı olduqca fövqəladə və son dərəcə möcüzəli bir işdir. Doğrudanda o boyda 2009-cu ildə baş verən beynəlxalq maliyyə böhranına bac gələn varlı Azərbaycan Respublikasının başıbəlalı kasıb bir yazıçısı, pul tapa bilmir ki, yazdıqlarını toplayaraq gedib özünə bir ala-babat kitab çıxartsın. Bəzi yazarlarımız isə pulsuzluqdan heç əsər də yaza bilmirlər. Çünki onların buna nə vaxtları var, nə də imkanları. Yazarlıqdan pul qazanmaq qane etmədiyinə görə yazar məcbur qalaraq gedib özünə başqa iş tapır. Fərqi yoxdur, nə işi olur, olsun. Təki hardan olur olsun zəhmət çəkib, tər töküb günə beş-on manat pul qazanıb evinə gətirərək sənət, ədəbiyyat, yazar və bu kimi digər məfhumları hələ də anlamayan uşağına yedirtsin. Özü bir qarın ac, bir qarın tox olsa belə fərq etməz. Həmçinin bu cılız qazancı ilə digər tələbatlarını ödəyə bilməsə belə...

~ ~ ~

Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi ilə Gənclər və İdman Nazirliyinin dəstəyi ilə 17-18 aprel 2008-ci il tarixində keçirilən “GƏNCLİK – GƏLƏCƏYİN SƏSİ” adlı RESPUBLİKA GÖRÜŞ-SEMİNARIna bir gənc yazar kimi mən də dəvət almışdım. Görüş-Seminar Zuğulbadakı “GƏNCLİK” Beynəlxalq Turizm Mərkəzində keçirildi. Bu tədbirdə kifayət qədər istedadlı gənc sənət adamları iştirak edirdi (yazıçı-şairlər, teatr-kino işçiləri, musiqiçi-bəstəkarlar və sairə). Üç gün baş tutan tədbirdə hər iki nazirliyin əməkdaşları hər gün ac qarına üç-dörd dəfə gəlib başımızı az qala xarab edərək biz yazarlara bu sözləri deyirdilər: “Gənclər, Azərbaycan ədəbiyyatının gələcəyi indi sizin əlinizdədir. Baxın uşaqlar, siz heç nəyə fikir verməyin, ancaq yazın. Dram yazın, tamaşaya qoyub sizə yaxşı qonorar pul verək. Ssenarilər yazın çəkək, yazılarınızı kitab şəklində çap etdirək. Amma siz təki yazın, qalanı bizim boynumuza, bizlikdir. Sizin başqa işiniz olmasın”. Biz də yazdıq, daha sonra bizimlə birgə olan uşaqlar gedib həmən bu iki nazirliyə müraciət etdilər ki, vəd vermisiniz indi gəlin vədinizə əməl edin. Bu nazirliklərin ikisi də gənc yazarlara sonda bir barmaq hesabı göstərib dedilər ki: “Krizisdir deyə hələlik heç nə edə bilməyəcəyik”...

Mənsə burada bir haşiyə çıxıb diqqəti digər bir başqa məqama yönəltmək istəyirəm. Gənclərin bu tədbirində idmançılar iştirak etməsə də, həmən günlərdə onlar da burada istirahət edirdilər. Yemək vaxtı yemək zalında gənclər üçün hazırlanmış stollardan bir sırası onların oturması üçün nəzərdə tutulmuşdu. Digərləri isə bizlərçün. Fürsət tapıb gözucu idmançıların oturduğu stolun üstündəki süfrədə qoyulan yeməklərə baxdım. Sonra isə biz oturduğumuz stolların üstündə olan süfrədəki yeməklərə. Özümdə bir balaca müqayisə aparıb gördüm ki, onların yeməkləri bizim yeməklərdən bir az fərqli və çoxdur. Bu məqamda barmağımı dişləməsəm də, bunun fərqinə vardım ki, ölkəmizdə idmançıların hörməti daha çoxdur. Nəinki, biz yazarların. Belə baxanda onlar heç olmasa xaricə gedib hər il bir mükafat qazanıb vətənə gətirir, ölkəmizin bayrağını vətəndən kənarda yüksəldirlər. Deməli onlar vətənə bizdən daha çox faydalıdırlar...

~ ~ ~

Satışa buraxmaq üçün yenə kitablarımı özümə yük edib, doldurdum çantama. Çantamı da çiynimə atıb düşdüm şəhərin canına və şəhəri gəzib (adları az qala qızıl kitaba düşəcək) bir neçə kitab mağazasına üz tutdum. Birinci kitab mağazasında məqsədimi bilib və kitabıma baxıb dedilər ki, “kitabın çox balacadır, o biri kitabları içində itib-batacaq”. İkinci kitab mağazasında dedilər ki, “yox kitabı bəyənmədik, görünüşü yaxşı deyil”. Üçüncü kitab mağazasında isə dedilər ki, “indi şeir oxuyan yoxdur”. Yalnız bu mağazalardan birinə satış üçün kitablarımı verdim, qalan kitab mağazalarından isə heç birinə satışa qoymağa kitab vermədim. Əsəbiləşib bayıra çıxdım və daha heç bir kitab mağazasına daxil olmadım, elə bir baş yollandım evə. Bir anlıq öz-özümə fikrləşdim ki, kitablarımı kitab dükanlarına deyil, bəlkə bazarlara aparsaydım daha yaxşı olardı. Yaxşı bəs indi mən nə etməliyəm? Bunun isə bir cavabı var: kitabları yalız özüm fərdi şəkildə əldə satmalıyam. Özü də metroda, vaqonun içində. Məsələn, elə bax belə: “Mən şairəm, yazıçıyam. Şeirlər, hekayələr, məqalələr yazıram, tərcümələr edirəm. Əlimdəki bu kitabı mən yazmışam. Özü də ki, bu mənim ilk kitabımdır. Kitabın adı “YAŞASIN ÖLMƏK!” adlanır. Kitabda mənim müxtəlif vaxtlarda və müxtəlif janrlarda yazdığım qısa şeirlər toplanmışdır. Alın, oxuyub “yoruldum” deməyəcəksiniz. Bir oxuyan bir də oxumaq istəyəcək. Qiyməti: bir manatdır. Amma bir şey də var ki, bu kitabı ac qarına oxumaq oxuculara məsləhət görülmür!...
Qeyd: 300 tirajla çap edilmiş kitabımın 5 ədədini pulla, qalan 295 ədədini isə pulsuz satdım (yəni, hədiyyə etdim)...

Aşuraya həsr olunan elmi-praktik konfrans

2009-12-28T13:53:00.000-08:00

“Mənəvi Saflığa Dəvət” İctimai Birliyi tərəfindən Kərbəla hadisələrinin növbəti ildönümünə həsr olunmuş “Azərbaycan milli kimliyinin formalaşmasında Aşura məktəbinin rolu” mövzusunda elmi-praktik konfrans keçirildi. Tədbir “Mənəvi Saflığa Dəvət” İctimai Birliyinin icraçı direktoru Hakim Əlizadənin açılış nitqilə başladı. Hakim Əlizadə konfrans iştirakçılarını salamlayaraq, tədbirin məqsəd və proqramını onların nəzərinə çatdırdı. Natiq çıxışında vurğuladı ki, “Biz bu gün xalqımızın illərlə deyil əsrlərlə andığı bir hadisənin ildönümünü qeyd etməyə yığışmışıq. Kərbəla şəhidlərinin xatirəsini həmişə əziz tutub və əcdadlarımız nəsilbənəsil İmam Hüseynə (ə) yas tutaraq günümüzə qədər bu tarixi anı daşıyıblar. Bizim tariximizdə bu hadisənin analoqu olan ikinci bir hadisə yoxdur ki, xalqımız 1000 ildən bu yana yas tutsun, iki ay müddətində Kərbəla şəhidlərinin xatirəsinə hörmət olaraq toy-bayram etməsin. Artıq Aşura Azərbaycan xalqının damarlarındakı qanına, vücudundakı genlərinə keçib. Bu xalqın var oluşuyla Aşura da var olub. Hətta 70 illik Sovetlər dönəmindəki ateizim, dinsizlik belə bu xalqı İmam Hüseyndən (ə) və dindən ayıra bilmədi. Əsrlər boyu xalqımızın yetişdirdiyi dahi şairlər, ziyalılar öz yaradıcılıqlarında İmam Hüseyn (ə) və Kərbəla şəhidlərini anıblar. Bu gün dövlətçiliyimizin, müstəqilliyimizin varlığı Aşura məktəbinin bəhrələrindəndir” Sonra çıxış üçün söz “Mənəvi Dünya” İctimai Birliyinin sədri ilahiyyatçı Şahin Həsənliyə verildi. Şahin Həsənli “Bu günümüz və Aşura məktəbi: ibrətlər və örnəklər” mövzusunda məruzə etdi. Natiq məruzəsində Aşura məktəbi haqqında söz açaraq zamanəmizdə bu məktəbdən alınacaq ibrətlərə, Həzrət Hüseyn (ə) timsalında örnəklərə toxundu. “Əgər bu gün zülm varsa deməli zalım da var və bu zülmə məruz qalan məzlum da var. Zülmün olduğu yerdə Aşura məktəbinin labüdlüyü vacibdir. Çünki haqqın, ədalətin bərqərar olmasında Aşuradan, İmam Hüseyndən (ə) alacağımız dərslər əvəzsizdir”.
Daha sonra yazar Seyyid Ramin “Azərbaycan ədəbi yaradıcılığında Aşura” mövzusunda məruzə etdi. Gənc ədib Azərbaycan xalqının klassik şairlərinin və həmçinin günümüzün görkəmli ədiblərinin yaradıcılğında yer alan İmam Hüseyn (ə) fenomeninə toxunub. Nəsimi, Xəqani, Nizami Gəncəvi, Füzuli, Seyyid Əzim Şirvani, Mirzə Ələkbər Sabir, Şəhriyyar və digərlərinin yaradıcılığından misallar gətirərək əyani örnəklər verib.
Tədbirin davamında DEVVAMM-ın sədri, ilahiyyatçı-filisof, İlqar İbrahimoğlu söz alaraq Azəbaycan fəlsəfi fikrində Aşura məktəbinin, xüsusən də İmam Hüseyn (ə) qəhrəmalığının müsbət və təkrarolunmaz təsirlərindən bəhs etdi. Azərbaycan xalqı üçün haqq-ədalət uğrunda mübarizənin, bu yolda çəkilən əziyyətlərin və verilən qurbanların gec-tez öz bəhrəsini verəcəyinə ən bariz nümunə kimi İmam Hüseyn (ə) məktəbini qeyd edən natiq bu məktəbdən layiqincə istifadə olunmasını vacib saydı. İlqar İbrahimoğlunun çıxışından sonra Misirin Əl-Əhzər Universitetinin məzunu Məhəmmədəmin Rəhimov “İmam Hüseyn (ə) şəxsiyyəti və hicrət fenomeni” mövzusunda məruzə etdi. Məruzəsində İmam Hüseyn (ə) şəxsiyyətinin müsəlman fərdi və cəmiyyəti üçün çox önəmli tərəflərini sadalayan natiq həmçinin hicrət fenomeni prizmasından da məsələyə toxundu. Məhəmmədəmin Rəhimov Qurani-Kərimdə və hədislərdə hicrət mövzusuna verilən diqqət və önəmi konkret misallarala qeyd edərək onu Aşura və İmam Hüseyn (ə) şəxsiyyəti ilə əlaqələndirdi.
Mühazirələrdən sonra mövzu ilə bağlı iştirakçılar arasında fikir mübadiləsi aparıldı. Tədbirin sonunda Azərbaycan klassiklərinin Aşura mövzusuna həsr etdikləri qəzəl, şeir və qəsidələrindən ibarət ədəbi-bədii kompozisiya incəsənət xadimləri tərəfindən təqdim edildi. Qeyd edək ki, 350 nəfərin iştirakı ilə keçirilən konfransda ayrı-ayrı məzhəblərin tanınmış nümayəndələri, müxtəlif təşkilatların rəhbərləri və bir neçə ali məktəbin tələbələri iştirak edib.

İslam-Şərq ədəbiyyatında Kərbəla mövzusu

2009-12-27T03:36:00.000-08:00

İslam-Şərq ədəbiyyatında Kərbəla müsibəti zamam-zaman şairlərin əsərlərində mövzu olmuşdur. Bir çox şairlər o vaxtki zülmkar Yezid hakimiyyətinə qarşı çıxması nəticəsində İmam Hüseyn əleyhissəlam və ona sadiq qalan yaxın adamları Məhərrəm ayında Kərbəla çölündə Yezidin göstərişinə əsasən şəhid edilərək qətlə yetirilməsi ilə bağlı hüzn və kədərlə dolu irili-xırdalı əsərlər yazmışlar.
Şərq ədəbiyyatında Kərbəla mövzusunu ilk dəfə qələmə alan 8-ci əsrdə yaşamış ərəb şairi Əbumüxnəf İbn Yəhyadır. Onun “Kitabi-Məqtəli-Hüseyn” əsəri Şərq ədəbiyyatında Kərbəla müsibətinin ən ilkin bədii təsviridir. Bu əsər ərəb ədəbiyyatı tarixində həm də roman janrının ilk nümunəsi hesab edilməkdədir.
Farsdilli Şərq ədəbiyyatında bu mövzunu ilk dəfə Huseyn Vaiz Kaşifi özünün “Rövzətuş-Şühəda” adlı əsərində qələmə almışdır. Bu əsər 1502-ci ildə yazılmışdır.
Türkdilli Şərq ədəbiyyatında isə bu mövzunun ilk nümunəsi Qəstəmonlu Şadinin “Dastani-Məqtəli-Hüseyni” əsəridir. O bu əsəri 1361-ci ildə mənzum şəkildə yazıb bitirmişdir. Bu əsər on fəsil və 3313 beytdən ibarətdir.
Habelə Laminin, Hacı Nurəddin Əfəndinin əsərləri, Gəlibolulu Caminin “Səadətnamə”si, Aşıq ibn Əli Nətdanın tərcümə əsəri və müəllifi bəlli olmayan bu mövzuda bir çox əsərlər vardır.
Azərbaycan ədəbiyyatında bu mövzuda olduğu məlum olan ilk əsər müəllifi Muhəmməd İbn Hüseyn Nişatidir. O, Şah Təhmasibin əmri və Şiraz hakimi Sarı Şeyxoğlu Qazan Xan Zülqədərin göstərişi ilə 1538-ci ildə “Şühədanamə” adlı əsərini yazmışdır.
Amma bu mövzunu türk dilində daha kamil şəkildə böyük Azərbaycan şairi Muhəmməd Füzuli, özünün “Hədiqətüs-Süəda” adlı əsərində işləmişdir.
M. Füzuli, dini düşüncələrinin bəhrəsi olan belə bir əsər yazmağı özünə mənəvi borc hesab edərək bu haqda deyir: “Bütün çağlarda vaqiəsi və şəhidlərin müsibəti ərəbin şərəfli adamları və əcəmin (yəni, farsların – S. R.) böyükləri tərəfindən söylənilir. Ancaq aləmin tərkibi və bəşəriyyətin böyük bir hissəsi olan türklər kitab səhifələrinin artıq sətirləri kimi məclislər səfindən kənarda qalıb həqiqətlərin idrakından faydalanmaqdan məhrum qaldılar. Bu səbəbdən matəm məcarası işarə ilə mən zəlilə hücum etdi və əli ilə yaxından tutaraq dedi: “Ey Kərbəla şahının nemətinin süfrəsində böyüyən vurğun Füzuli! Nola ki, yeni tərzdə yaradan olasan və comərdlik tutub türkcə bir məqtəl (yəni, İmam Hüseynin qətli haqqında olan əsər – S. R.) yaradasan ki, fəsihlər türk dilində dinləyərək fayda tapalar. Və məzmununu anlayaraq ərəb və əcəm dillərinə möhtac olmayalar”. Bu həqir və fəqir ki, bu nəsihəti eşitdi və bu xidmətin məhz səadət olmağın gərçək bildi, bacarığın yoxluğu və maddi çətiklərdən qorxmadan tərtibinə rəğbət qıldım. Əgərçi, türk ibarələrində vaqiənin söylənməsi çətindir, çünki əksər sözləri və ibarələri ağırdır. Amma ümidim var ki, övliya hümməti sayəsində mən bu işin öhdəsindən uğurla gələm”.
M. Füzuli həmçinin “Hədiqətüs-Süəda” əsərini Huseyn Vaiz Kaşifinin “Rövzətuş-Şühəda” əsərindən təsirlənərək yazdığını da qeyd edir: “Əcəmdə məhşur olan “Rövzətuş-Şühəda” kitabıdır ki, Mövlana Vaiz tərəfindən tarixdən faydalanmaqla onu şərh və təfsir edib diqqətlə yazmış, rəvayətləri yenidən canlandırmışdır. Mən biçarənin niyyəti odur ki, gerçək təlifdə “Rövzətuş-Şühəda”ya təqlid edib başqa kitablarda olan qəribə mənaları mümkün olduqca ona əlavə qılam və “Hədiqətüs-Süəda” adlandırıb on fəsil və bir nəticədə tərtib edib tamamlayam”.
Bu əsəri qələmə almaqda M. Füzuliyə İraqın Kərbəla şəhərinin o vaxtki mənəvi mühiti də şübhəsiz ki, öz təsirini göstərmişdir.
“Hədiqətüs-Süəda” əsərinin yazılma tarixi çox təəssüf ki, ədəbiyyatşünaslara dəqiq məlum deyildir. Əsərin özündə də bu barədə heç bir tarix yoxdur. Ancaq bu əsərin çox güman ki, M. Füzulinin qoca vaxtlarında yazması təxmin edilir. “Hədiqətüs-Süəda”nın sonunda gətirdiyi munacatda M. Füzulinin bu əsəri Osmanlı sultanı Sultan Suleyman Qanuninin paşalarından olan Muhəmmməd Paşanın sifarişi ilə qələmə aldığı məlum olur.
M. Füzulinin “Hədiqətüs-Süəda” əsəri on fəsil, nəticə və əsasən nəsr hissəsindən ibarət olsa da formaca yeni təsir bağışlayır.
“Hədiqətüs-Süəda” əsəri “izhari-təvəllüdi-əimmə və qayrihi radiallahu ənhum” və münacat hissələri ilə tamamlanır. Bu bölmələrdən əvvəl isə şair Əhli-Beyt qadınlarının Şama gəlib yenidən Məkkəyə qayıdmasını təsvir etmiş, imamların doğum və ölüm tarixlərini vermişdir.
Münacatda Füzuli Kərbəla şəhərinə su çəkən Sultan Suleyman Qanuni və Muhəmməd Paşaya dua edərək bu əsəri tamamlamışdır.
Kərbəla müsibətini yenidən canlandıran, ədəbiyyat tarixində əbədiləşdirib onu yeni bir sənət abidəsinə çevirən Muhəmməd Füzuli kimi ikinci bir ədib təsəvvür etmək çətindir. M. Füzulinin bu mövzuya, bu mövzunun da M. Füzuliyə layiq olması şübhəsizdir.
Muhəmməd Füzuli şeiriyyəti “Hədiqətüs-Süəda” əsərində ən gözəl şəkildə bədii təcəssümünü tapmışıdır. Bu əsər şübhəsiz ki, Azərbaycan eləcə də İslam-Şərq ədəbiyyatının heç zaman solmayan, öz təravətini həmişə qoruyub saxlayan parlaq bir nümunəsidir.

Oktaydan qabaq

2009-11-20T15:16:00.000-08:00

Haçandır ki, mən nə yuxu görürəm, nə də ki, Oktayı. Düzdür, ilk baxışdan biçarə oxucu yuxu ilə Oktayın biri-birinə nə dəxli olduğunu fikirləşəcək və bir nəticə çıxara bilməyərək qalacaq belə. Amma oxucu bir az səbr edib və zəhmət çəkib bu yazını axıra qədər oxusa, onda o, bir çox mətləbdən agah olacaq.Oktayın Azərbaycan ədəbiyyatında özünə məxsus bir yeri var. Bunu danmaq insafsızlıq olar. Azərbaycan ədəbiyyatını yaxından-uzaqdan izləyən və Oktayı tanıyan bir kəs şübhəsiz ki, Oktayın yazdığı şeirlərdən heç bir misra da yadına sala bilməyəcək. Bu da təbii bir şeydir. Hətta oxucuya bir az üz versən onda qayıdıb adama deyəcək ki, “ay kişi, Oktayın öz yazdıqlarını bir kənara qoyaq hələ, o bədbəxt heç bilinmir ki, ədəbiyyatda hansı dinə, hansı məzhəbə qulluq edir və nə iş görür”. Bir də ki, belə baxanda Oktayın ədəbiyyatda hansı dinə, hansı məzhəbə qulluq eləməsi və nə iş görməsi axı oxucunun nəyinə lazımdır? Nə isə…Keçmiş günlərin birində mən Azərbaycanın dövlət radiosunun “Sözdən Səsə” verilişində qonaq olanda Oktay mənə belə bir sual göndərmişdi ki, “Seyid, filan hekayənin sonun niyə məhz elə yuxu ilə bitirmisən?”. Mən də eləməyib tənbəllik ona belə cavab vermişdim ki, “Sən niyə şeirlərini nöqtə-vergülsüz yazırsansa, mən də məhz elə ona görə…”. Səbirsiz oxucu yəqin indi Oktayla yuxunu bir-birinə aid olduğunu yavaş-yavaş fikirləşir deyəsən.İndi isə biz, gəlin qayıdaq bir az əvvələ. Dediyim kimi mən Oktayı ona görə çoxdandır görmürəm ki, o artıq əsgərliyə, vətənin keşiyində durmağa gedib. Yaşının bu vaxtında o, indi vətənə olan borcunu ödəyir. Əhsən belə vətəndaşa! Yuxunu isə çoxdandır ona görə görmürəm ki, mən uzun müddətdir gecələr yatmıram. Bu isə bu tamam başqa bir yazının mövzusudur. Amma uzun ayrılıqdan sonra yaxın günlərdə nəhayət ki, bir yuxu gördüm. Özü də yuxuda kimi görsəm yaxşıdır? Elə Oktayın özünü. İndi təsəvvür edib görün Oktay necə bir məqamın sahibidir ki, o mənim yuxu ilə ayrılığıma son qoyub və bizi biri-birimizə qovuşdurmağa səbəb olub.Həmişə fərqli olan, ədəbiyyat aləmində elədiyi yenilikləri ilə hər kəsdən seçilən və hamını az qala öz bədii məhsulları ilə şoka salan Oktayı, yuxuda yenə də fərqli bir biçimdə görürəm. Əvvəlcə yuxuda görürəm ki, mən hansısa bir ucqar dağ kəndlərinin birindəyəm. Sonra da görürəm ki, burada bir bostan var. Mən də elə bu bostanın içindəyəm. Azərbaycan ədəbiyyatının bir çox simaları da buradadır. Onların hamısı bu gün şair Oktayın işığına yığışıb. Burada Oktay öz yeni çapdan çıxmış kitabının təqdimatını edir. Kitabın adı “Oktaydan qabaq” adlanır. Bura yığışan yazarların hərəsi bostandakı bir tərəvəzdən dada-dada, söhbətləşə-söhbətləşə Oktaya gözlərini zilləyib tamaşa edir. Oktay isə həmişə olduğu kimi bu gün də çox ciddidir. O, danışır, heç kimə aman vermir. Bu təqdimat bir neçə saat davam edir. Sonda isə o, hər yazara yeni çap edilmiş kitabını, üstündə də bir qabaq hədiyyə edir (hansı o qabaq ki, birimiz ona balqabaq, başqa birimiz isə ona boranı deyirik). Bura yığışan yazarlar isə bu yenilikdən dolayı az qala çaş-baş qalırlar və sanki özlərini itirirlər… Sonra isə mən yuxudan ayılıram.Bu məlum hadisədən bir müddət keçəndən sonra bildiyimə görə sən demə Oktay yaxın vaxtlarda özünə yeni kitab çıxardıb və üstəlik ona təqdimat da edib. Kitabın adını isə “Oktaydan əvvəl” qoyub. Bu tədbirdə elə vur çatlasın olub ki, gəl görəsən. Çalan kim, oxuyan kim, oynayan kim. Təqdimata gələnlərə sonda Oktay hədiyyə olaraq kitabını, kitabın içində isə sadə bir disk də hədiyyə edib. Bildiyimə görə bu disklərdə Oktayın öz səsilə oxuduğu şeirləri yer alıb…Bu da sizə Oktay ilə yuxunun biri-birinə aidiyyatı. İndi zəhmət çəkib bu mistik hadisəni özünüz təhlil edin və bir nəticə çıxardın.Elə bu hadisədən sonra yenə bir dəfə Oktayı yuxuda gördüm (daha bu ağ oldu…). Gördüm ki, Oktay gəlib utana-utana məndən on manat borca pul almaq istəyir. Mən də əlimi cibimə ataraq on manat pul çıxardıb ona verirəm. Oktay həmişəki kimi heç gözünün ucu ilə də pula baxmadan on manatı məndən alıb cibinə qoyur. Sonra isə mənə deyir ki:- Seyid, amma pulu ola bilsin ki, bir az gec verim.- Niyə ki?- Çünki yaxın günlərdə əsgərliyə gedirəm. Buralarda olmayacam. Qayıdandan sonra borcunu qaytaracam.- Oktay, sənin otuz yaşın var, hələ indi əsgərliyə gedirsən?- Hə…Elə bu vaxt Oktaya deyirəm ki:- Sən vətənə borcunu düz otuz ildən sonra verirsən. Bəs mənim borcumu neçə ildən sonra verəcəksən?Elə bu vaxt yuxudan ayılıram. Görürəm ki, gecənin bir aləmidir. İxtiyarsız ağlıma və ağzıma gələn ilk söz isə elə bu olur: Oktay ki, Oktay…Ruhu şad olsun!

Sabir və Seyid Əzim ateist olmayıb!

2009-11-20T15:12:00.000-08:00

Alma qəzetinin redaksiyasından: Qəzetimizin son sayında "Bizdə ateistləri niyə sevmirlər?" mövzusunda müzakirə açılıb; mövzu ətrafında tanınmış filosof- yazar Ağalar Məmmədovun və şair-publisist Aqşin Yeniseyin maraqlı fikirləri dərc edilib. Hazırlanmış materialın sonunda isə məsələ ilə bağlı oxşar və fərqli fikirlərə qəzetin növbəti saylarında yer veriləcəyi vurğulanıb. Vədimizə sadiq qalır və Seyid Raminin polemika mövzusuna çevrilən məsələ haqqında münasibətini dərc edirik. "Alma" qəzetinin ötən sayında "Bizdə ateistləri niyə sevmirlər?" adlı məqalə dərc olunub. Məqalədə iki ateistə "Azərbaycanda niyə İslamı sevirlər, amma ateizmi yox" tipli suallar verərək, guya polemika havası yaradılıb.Məqalənin girişində yazılır ki: "...İşin başqa yanı da var. Azərbaycanın bütün maarifçi ziyalıları Seyid Əzim Şirvanidən, Axundovdan tutmuş, Əbdülrəhim bəy Haqverdiyev Sabir və Mirzə Cəlilədək düşüncə etibari ilə ateist olublar (?-müəl.), dinə tənqidçi münasibətlərini nəinki gizlətməyiblər, hətta bunu ən radikal üslubda ifadə etməyə çalışıblar...". Düzü, Seyid Əzim Şirvani və Mirzə Ələkbər Sabir kimi iki böyük fikir adamını ateist kimi qələmə vermək çox böyük səhvdir, onlar kimi dahilərə ləkə yaxmaqdan başqa bir şey deyildir. Düzdür, Fətəli Axundov, Cəlil Məmmədquluzadə və Əbdülrəhim bəy Haqverdiyev dindar olmayıblar. Bu, elə onların vaxtıykən yazdıqlarından da məlumdur. Amma Seyid Əzim Şirvani kimi ömür boyu ibadət etmiş, mərsiyyələr, irfan və təsəvvüf qəzəlləri yazmış, İraqın Nəcəf şəhərində dini təhsil alaraq dini rütbəyə yüksəlmiş bir adama necə ateist demək olar?! Adamın dili, ağzı quruyar axı... Lap götürək Mirzə Ələkbər Sabiri. Yəqin ki, "Alma" qəzeti Sabirin "ateist" olmasını ya Sovet dövründə Sabirin adına çıxılan "Din əleyhinə şeirlər" kitabından, ya hansısa sovet şairindən əxz edib, ya da elə bilib ki, "Molla Nəsrəddin" jurnalında vaxti ilə fəaliyyət göstərən yazarlar ucdantutma kafir olublar. Amma onların içində Mirzə Ələkbər Sabir, Mirzə Əli Möcüz kimi dindar mütəffəkkirlər də olub axı. Adam lap mat-məəttəl qalır ki, görəsən, Sabir ateist olsaydı, nəyə görə gündə beş dəfə namaz qılar, Ramazan ayında oruc tutar, Məşhəd ziyarətinə gedər və İslam peyğəmbərinə, habelə onun ailəsinə mərsiyyələr, növhələr və s. şeirlər yazardı? Hələ bütün bunlar bir qırağa, Sabirin vəfatından sonra onun haqqında çıxan "Sabir xatirələrdə" kitabında bir çox yazıçı, şair və digər ədiblərin heç biri qeyd etmir ki, Mirzə Ələkbər Sabir ateist olub. Nə olsun ki, o din əleyhinə yox, cahil dindarlar əleyhinə şeirlər yazıb? Əksinə, hamı xatirələrində onun dindar biri olduğunu qeyd edir. Hətta elə Cəlil Məmmədquluzadənin özü belə Sabirin dindarlığı haqqında yazır: "...Onun üçün mən həmən vaxt "Sabir" ləfzini bir yanda görəndə və eşidəndə belə bir xəyalata cumuram: nə üçün dünya belə qurulubdur ki, gün ləkəsiz olmayır və qızıl gül tikansız bitməyir. Və bəlkə həmin dünya qanununun təsirindəndir ki, Hophop kimi ən qiymətli və nadir bir şairimizin gülkarlığının içinə dindarlıq sarmaşıqları da gəlib qarışaydı gərək..." Yəqin ki, əlavə şərhə ehtiyac yoxdur! Yazının müəllifinə sonda məsləhət görərdim ki, birincisi, kimdənsə yazanda onu ətraflı araşdırıb, sonra qəzetə köçürsün. İkincisi isə vaxtı olanda gedib Seyid Əzimin və Sabirin həyatını yaxşı-yaxşı oxusun. Daha durub kimə gəldi ateist damğası vurmasın!

Sufi ustadı Şəms Təbrizidən hikmətlər (tərcümə)

2009-11-20T15:07:00.001-08:00

Muhamməd bin Əli Şəmsəddin Təbrizi (Şəms Təbrizi) – Azərbaycanın böyük sufi şairi və dərvişi. Güney Azərbaycanın Təbriz şəhərində anadan olmuşdur (doğum və vəfat tarixi bilinmir).
Şəms Təbrizi ilk təhsilini Təbrizdə almışdır. Hələ cavan ikən o mənəvi hallara, üstün dərəcələrə və məqama çatmışdır.
Mövlanə Cəlaləddin Muhamməd Rumi - Bəlxinin bir mərifət sahibi kimi formalaşmasında Şəms Təbrizinin böyük rolu olmuşdur. Rumi sonralar ustadı və dostu Şəmsi özünün “Divaniş-Şəms Təbrizi” (Şəms Təbrizinin divanı) əsərində əbədiləşdirmişdir. Ruminin Şəmsə olan sonsuz dostluq məhəbbəti və onun vəfatından keçirdiyi dərin sarsıntılar özünü Ruminin sonrakı əsərlərində də ifadə etmişdir.
Şəmsin Rumi ilə indiki Türkiyənin Konya şəhərində bir neçə il birgə yaşaması və sonrlar Suriyanın Dəməşq şəhərinə getməsi məlumdur. Bəziləri onun qəbrinin Pakistanın şimalında “Ziyarət” adlanan yerdə Şimşəl kəndi yaxınlığında olduğunu iddia edir. Bəziləri isə onun Rumi kimi Konyada dəfn olunduğunu bildirirlər.

Şəms Təbrizinin dilindən hikmətlər

“Axirəti tərk edib, dünyapərəstlərə mal qazanıb zəngin olmaqdan başqa çarə yoxdur.
Axirət istəyənlərə ölməkdən əvvəl ibadət edərək, İslam dininə xidmət edib səylə çalışmaqdan başqa çarə yoxdur.
Allah- təalanın istəklisi və Ona qovuşmaq arzusu içində olanlara, möhnət, məşəqqət, dərd və bəlalara dözməkdən başqa çarə yoxdur.
Elm tələb edənlərə, yəni alim olmaq istəyənlərə, hər kəsin gözündə alçaq olmaq və tək, kimsəsiz, qəribə qalmaqdan başqa çarə yoxdur.
Çünki, kim elm öyrənmək arzusunda olsa, onun hüznü çox olar. Onu təhqir edərlər. Dincliyə qovuşması üçün hər cür dərdə, bəlaya səbr etməsi lazımdır.
Hər kim özünü üstün görsə, onun sonu zillətə düşməkdir.
Hesabsız, sonunu düşünmədən malını sərf edənlər, kasıb olarlar.
Hər kim kasıblığa səbr edib, qənaətkar olsa, sonunda zənginliyə çatar.
Hər kəsin, özündə olan iki şeyin birini öldürüb, birini diriltməsi lazımdır. Öldürməsi lazım olan şey nəfsidir. Çünki nəfsi öldürmədikcə, rahatlığa çatmaq mümkün deyil. Diriltməsi lazım olan şey isə könüldür. Çünki, könülü ölü olanların məsud və bəxtiyar olması mümkün deyil.”

“Bir könül ki, Allah-təalanın söhbətiylə yanıb, onunla həyat tapırsa, bu mərifətdir. Mərifəti yalnız bədəni tərk edərək əldə etmək olar. Çünki, Allah-təala ilə qul arasındakı pərdə, insanın bədənidir. İnsanın Allah-təalaya çatmasına mane olan şey dörd dənədir:
1) Şəhvət,
2) Çox yemək,
3) Mal və mövqe,
4) Ucb və qürur.
Bax bu dörd şey, insanın Allah-təalaya çatmasına mane olar.”

“Dörd şəxsin qiyməti, Allah-təala qatında yüksəkdir:
1) Şükr edən zəngin,
2) Qənaətli və səbr edən kasıb,
3) Etdiyi günahlara peşman olub, Allah-təalanın əzabından qorxan,
4) Təqva və zöhd sahibi, yəni, haramlardan çəkinib, şübhəli qorxusuyla mübahların çoxunu tərk edərək dünyaya zərrə qədər meyl etməyən alimdir. Bu qiymətli insanların içində ən üstünü elm və helm sahibi olan alimlərdir.”

“Dörd müxtəlif comərtlik vardır:
1) Mal comərdliyi; zahidlərə, yəni dünyaya qiymət verməyənlərə məxsusdur. Onlar malı verərlər, mərifəti qazanarlar.
2) Bədən comərdliyi; müctəhid olan alimlərə məxsusdur. Onlar da Allah-təalanın yolunda bədənlərini xərcləyərlər və hidayəti qazanarlar.
3) Can comərdliyi; şəhidlərə məxsusdur. Onlar da canlarını verərək Cənnəti qazanarlar.
4) Ürək comərdliyi; ariflərə məxsusdur. Onlar da könül verərək söhbəti qazanarlar.”

“Vəlilər, Allah-təalanı zikr etməkdən yorulmazlar və Onun söhbətindən doymazlar. Onların yanında dünyanın heç bir qiyməti yoxdur. Onlar, hər an Allah-təalanı zikr edərlər, şükr edərlər və ibadətə davam edərlər. Çünki, bir ürəkdən bütün arzu və istəklər çıxarsa, orada Allah-təalanın sevgisindən başqa bir sevgi qalmaz.”

“Elm üç şeydir: Zikr edən dil, şükr edən ürək, səbr edən bədən.”

“Pəhrizi olmayan bir bədən, meyvəsiz bir ağacdır.”

“Dünya, insanı həva və həvəsinə qapdırar, nəfsin arzularına uydurar, nəticədə Cəhənnəmə aparar.”

“İnsanoğlunun ədəbi yoxsa, insan deyil. İnsanı heyvandan fərqləndirən cəhət ədəbdir.”

“Axirəti qazanmaq üçün çalışmaq lazımdır. Bu, insanı Cənnətə aparıb, onu Allah-təalanın camalını görməklə şərəflənməsinə səbəb olar.”

Üç suala bir cavab

Bir gün Mövlanə Cəlaləddin Ruminin yanına bir qrup fəlsəfəçilər gəlib ona sual vermək istədiklərini bildirdilər. Mövlanə onları Şəms Təbrizinin yanına göndərdi. Bu vaxt Şəms Təbrizi məsciddə, tələbələrinə kərpiclə necə təyəmmüm etməyi göstərirdi. Gələn fəlsəfəçilər ondan üç sual soruşmaq istədiklərini bildirdilər. Ş. Təbrizi “sualınızı verin!” dedi. Fəlsəfəçilərin öz içlərindən biri başçı seçilib, o da sualları verməyə başladı: “Deyirsiniz ki, Allah var, amma görünmür, onu bizə göstərin biz də inanaq.” Ş. Təbrizi “O biri sualınızı da verin!” dedi. O, “Şeytanın atəşdən yaradıldığını söyləyərsiniz, sonra da ona Cəhənnəmdə odla əzab ediləcək deyirsiniz. Heç atəş də atəşə əzab edərmi?” dedi. Ş. Təbrizi yenə də “Yaxşı, o biri sualınızı da verin!” dedi. “Axirətdə hər kəs haqqını qazanacaq, yəni, etdiklərinin cəzasını çəkəcək. Buraxın insanları canları nə istəyirsə etsinlər, qarışmayın!” dedi. Bunun cavabında Ş. Təbrizi, əlindəki quru bir kərpici həmən adamın başına vurdu. Sual verən fəlsəfəçi, dərhal gedib qazıya şikayət etdi. Və “Mən, sual soruşdum, o isə başıma kərpic vurdu.” dedi. Ş. Təbrizi isə “Mən ona yalnız cavab verdim.” dedi. Qazı bu işin şərhini istədi. Ş. Təbrizi qazıya vəziyyəti belə izah etdi: “O, mənə Allah-təalanı göstər, inanım dedi. İndi bu fəlsəfəçi, başının ağrısını göstərsin görək.” O “Ağrıyır amma göstərə bilmirəm.” dedi. Ş. Təbrizi “Bax Allah-təala da vardır, lakin görünməz. Yenə mənə, şeytana odla necə əzab ediləcəyini soruşdu. Mən bunu torpaqla vurdum. Torpaq onun başını ağrıtdı. Halbuki onun öz bədəni də elə torpaqdan yaradılıb. Yenə mənə “Buraxın insanları canları nə istəyirsə etsinlər, qarışmayın!” dedi. Mənim canım da onun başına kərpici vurmaq istədi və vurdum. Bəs nə üçün o haqqını axtarır? Bu dünyada hər kiçik bir məsələ üçün haqq axtarılırsa, o sonsuz olan axirət həyatında nə üçün haqq axtarılmasın?” deyə bildirdi.

Türk dilindən Seyid Ramin çevirdi.

Qəza-qədər

2009-11-20T14:27:00.001-08:00

Bizim özümüzün qədərimiz var,
Heç vaxt biz qəzadan qaça bilmirik.
Alnımızda olan qırışlar bəlkə,
Alın yazısıdır aça bilmirik.

Fəsillər lövhəm də tamam köhnəlib,
Payızım yazılıb, yazım silinib.
Yayın istisində tərlədiyimçün,
Alnımı siləndə yazım silinib.

İndi günahkarlar at oynadırlar,
Atları kişnəyib adama gəlir.
İndi günahkarlar təmizkar olub,
Günahı yumağa hamama gəlir.

Bu dünyanın

2009-11-20T14:25:00.000-08:00

Elə görüm bu dünyanın,
Şamı yanıb, şama dönsün.
Can verəndə nəfəsinin
Küləyindən şamı sönsün.

Elə görüm ki, bu dünya,
Öz yoxluğunda var olsun.
Daim sükuta qərq olub,
Sükut səsindən kar olsun.

Görüm dünyanın başına,
Özü boyda bir daş düşsün.
Qədərində düşsün nə bərk,
Nə də yavaş-yavaş düşsün.

Dünya it gününə qalıb
İt kimi quyruq bulasın.
Qurdla qiyamətə qalıb
Qiyamətəcən ulasın.

Corcun başına gələnlər

2009-11-20T14:24:00.000-08:00

Bir vахt ki çıхır оrtаlığа gizli siyаsət,
Putin bizi аşkаrdа görür, Buş yuхusundа!
(Əvəz Qurbanlı)

2008-ci ildə ABŞ-da növbəti prezident seçkiləri keçirildi. Bu seçkilərdə ilk dəfə olaraq qara dərili prezident əslən keniyalı və müsəlman əsilli Barak Huseyn Obama seçildi. ABŞ-ın hal-hazırkı ağ dərili prezidenti Corc Buşun səlahiyyətləri isə başa çatıb və C.Buş artıq “Ağ Evi” Barak Obamaya təhvil verib.
Bu arada isə bəzi siyasəttökənlərin siyasi əttökənləri belə hesab elədilər ki, C.Buş ən uğursuz ABŞ prezidenti kimi tarixə düşüb. Onun yürütdüyü işğalçılıq siyasəti, Əfqanistana və İraqa elədiyi hərbi hücumlar ən biyabırçı siyasətdir. Güya ki, Corc Buş ona yönələn ümidləri doğrultmayıb. Bəli, bunu C.Buşun özü sentyabrın 14-ü Bağdadda keçirilən mətbuat konfransı zamanı İraqın baş naziri Nuri Əl-Maliki ilə görüşərkən də etiraf elədi. Onun minnətdarlıq əlaməti kimi iraqlı jurnalistin “Bu əlvida öpüşüdür, it!” deyərək C.Buşa tulladığı ayaqqabıları Şərqin ən böyük hədiyyəsi idi. Bu ayaqqabılar C.Buş üçün əsl "sürpriz" olub. Çox təəssüf ki, bu ayaqqabılar C.Buşa dəyməsə də ondan bir neçə metr aralı düşüb. Həmçinin ayaqqbılardan biri C.Buşun düz başı üstündən uçaraq, onun arxasındakı divara çırpılıb. C.Buş özünü itirməyərək, gülümsəməyə çalışıb. Bu vaxt Buşun yanında dayanan İraqın baş naziri Nuru əl-Maliki isə ABŞ prezidentinin qarşısını əli ilə tutmağa çalışıb. Amma nə fayda?! Mühafizəçilər isə dərhal “terrorçu” jurnalisti əhatəyə alıb və zaldan çıxarıblar”...
Yeri gəlmişkən, hadisəyə münasibət bildirən Corc Buş zarafatından da qalmayıb: “...deyəsən çəkmələrin ölçüsü 10 idi (Avropa standartlarına görə 43). Hər halda bu maraqlı idi. Mən dünya ölkələrinə səfərlərim zamanı qəribə şeylər çox görmüşəm. Bu hadisə də ən qəribə hadisələrdən biridir və mən heç bir təhlükə hiss etmədim”...
Güya ki, respublikaçı Corc Buş ona yönələn ümidləri doğrultadı və bu ümidləri yeni seçilmiş ABŞ prezidenti demokrat Barak Obama bu səhvləri təkrar etməyəcək. Amma təbii ki, bu ABŞ-ın işğalçı siyasətinə sadəlövh yanaşmadır. Çünki, ABŞ-ın prezidentlik kürsüsünə gələn prezidentlər idarə etmirlər. Bu prezidentlər yalnız ABŞ Deportament İnstitutunun yüzillik işlənib hazırlanmış planlarını icra edirlər. Yəni, ABŞ-ın Əfqanıstana və İraqa hücümü C.Buşun yürütdüyü səhv siyasəti deyil, məhz ABŞ-ın yüzillik planlaşdırılmış siyasətidir. Bu planlaşdırılmış siyasəti C.Buş icra etməsəydi, onsuz da digər bir prezident gəlib onun “səlahiyyətlərini” icra edəcəkdi.
Mənsə (dinindən dönən) Barak Obamanın da Buşun yeritdiyi daha doğrusu ABŞ-ın planlaşdırılmış yüzillik siyasətini icra edəcəyini yəqin bilirəm. Necə deyərlər: İlanın ağına da lənət, qarasına da.

Bizdə niyə olmasın?!

2009-11-20T14:23:00.000-08:00

İnternetdə nəsə başqa bir şey axtardığım zaman qarşıma yazar Elnur Astanbəylinin bir yazısı çıxır. Çox güman ki, bu yazı “Alma” qəzetinin ötən saylarının birində “Bayraq Konstitusiyaya qarşı" adı ilə dərc edilib.
Yazıda Elnur Astanbəyli guya konstitusiyaya əsaslanıb təxminən belə buyurur ki, Azərbaycan dünyəvi dövlət olduğundan və din dövlətdən ayrı olduğundan onun bayrağından İslamlaşmanın rəmzi olan - yaşıl rəng çıxardılmalıdır. “...Azərbaycan Konstitusiyasında dinin dövlətdən ayrı olduğu yazılıb. Bəs onda xeyir ola, dövlət bayrağının üç rəngindən biri yaşıldır, yəni özündə İslamlaşmanı ifadə eləyir? …Dövlət dindən ayrıdırsa, onun atributlarında dinin nə işi var? …Uzun sözün qısası, ya İslamlaşmanı ifadə edən yaşıl rəng bayraqdan çıxarılmalıdır, ya da durub səmimi şəkildə etiraf etməliyik ki, dünyəvi dəyərlər bizim yemimiz deyil, biz demokratiyadan çox-çox uzaq müsəlman dəyərləri arasında özümüzü daha rahat, xoşbəxt hiss edirik”. Uzun sözün qısası, E.Astanbəyliyə görə Azərbaycan Konstitusiyanın 46-cı maddəsinə əsasən Azərbaycan bayraqından yaşıl rəng çıxardılmalıdır, vəssalam.
Müəllif davam edir: “Götürək himnimizi. Himnin mətnindəki sözlərin yarıdan çoxunun Azərbaycan dilinə heç bir dəxli yoxdur. Türk, ərəb sözlərindən yığılma bir himndir. …Bu himn doğrudan dəyişməlidir. Dünya bilgi, internet çağını yaşayır, beyin savaşı aparır, bizim himndə isə hələ də qan tökməkdən söhbət gedir. Gedin istənilən ölkənin himnini tapın oxuyun, görün hansında "qan" sözü var? Bu, heç kimə xırda məsələ görünməsin. Hansısa xarici himnimizin mətnini öz dilində oxusa, bizim haqqımızda ağlından ilk olaraq nə keçəcək?”
Əvvəla onu demək istəyirəm ki, E.Astanbəylinin qan iyi verən bu köşə yazısında xüsusən İslam dininə ədalətsiz və qərəzli şəkildə açıq-aşkar nifrət duyulur. Çünki, E.Astanbəyli əgər ədalətli və qərəzsiz şəkildə mövqe tutsaydı, təkcə yaşıl rəngin yox, elə (türkləşmənin rəmzi olan) mavi rəngin də Azərbaycanın dövlət bayrağından çıxardılması fikrini irəli sürərdi (çünki, Azərbaycan dünyəvi bir dövlət olduğu halda eyni zamanda həmçinin tolerant və qloballaşan ölkədir və bu ölkədə türklərdən əlavə başqa xalqlar da yaşayır). Deməli E. Astanbəyli obyektiv və ədalətli mövqe tutmayıb. Çox təəssüf. Amma nə isə, mənim bununla işim yox...
Mənim “Alma” qəzetinin qərəzli şəkildə İslam dininə bəslədiyi mənfi münasibətdən, yeri gəldi-gəlmədi İslam dinini təhqir edən “azad təfəkkürlü” yazılar yazmasından, bu qəzetin hansı dairələrdən maliyyələşməsindən yazmaq fikrim yoxdur. Qətiyyən! Heç mənim bu yazını yazdığına görə E.Astanbəylini söymək, onun elektron poçtuna gizli imzalar ilə təhqir dolu və hədələyici məktublar yazıb göndərmək, onu kimdənsə “sifariş” alıb bu cürə yazıları yazmaqda qınamaq, onu dar ağacından asmaq, daş-qalaq etmək, öldürmək fikrim də yoxdur. Mən bu məsələ ilə əlaqədar sadəcə E. Astanbəyliyə açıq-aşkar bir-iki şeyi xatırlatmaq istəyirəm. Çox yox, elə cəmi bir-iki şey...
E.Astanbəyliyə onu xatırlatmaq istəyirəm ki, bu gün dünyada adını yalan-doğru demokratik qoyduğumuz bir sıra ölkələr var ki, onların dövlət atributlarında (bayraq, gerb, himn və s.) həmin ölkəyə mənsub olan dini rəmzlər yer alıb (məsələn, Böyük Britaniya, İsrail, Türkiyə və s.). Həmən bu ölkələr baxmayaraq ki, bütün dünyada demokratik, tolerant və dünyəvi ölkələr kimi tanınırlar və bu ölkələrdə də din dövlətdən ayrıdır. Bəs yaxşı, bunlar əgər dünyəvi ölkədirlərsə, onda bu ölkələrin dövlət atributlarında nəyə görə dini rəmzlər var?
E.Astanbəyli digər bir yazısında etiraf eləyərək buna absurd formada haqq qazandırır ki, bəli “Avropanın sivil dövlətlərinin də bayrağında xaç təsviri var. Amma bu, onların dünyəviliyinə mane olmur”. Belə çıxır ki, dini rəmzlər onların bayrağında dünyəviliyə mane olmur, ancaq bizimkində mane olur?!
Bir də ki, dövlət atributlarında dinin rəmzi pisdirsə onlarda niyə var? Yox əgər yaxşıdırsa, onda bəs bizdə niyə olmasın?!

İdeoloji dördbucaq

2009-11-20T14:18:00.002-08:00

Gənclik FM - Elmin Həsənlinin təqdimatında

Gənclik FM-in bu dəfəki sayında biz Azərbaycan gəncliyinin ideologiyasından danışacağıq. Çalışdıq ki, müxtəlif ideologiya sahibi gəncləri dinləyək. Onlara konkret suallarla müraciət etdik və aldığımız cavablarla ümumi şəkildə sizi tanış etmək istəyirik.

"Millətçilik hissdir, bunu rasional müdafiə etmək çətindir"

Baba Mahmudovun 21 yaşı var, menecment ixtisası üzrə təhsil alır: “Mənim ideologiyam millətçilik - türkçülükdür. Uşaqlıqdan - ağlım kəsəndən türkçüyəm. Yaşa dolduqca milliyyətçi hisslərim daha da güclənib. Millətçilik öz millətini həddən artıq sevmək, onu digər millətlərdən üstün tutmaq, milli ideologiyaya, mentalitetə bağlı olmaq deməkdir. Millətçilik hər şeydən əvvəl təmənnasız sevgidir. Buna emosional yanaşmaq lazımdır. Bəzi çevrələrdə milliyyətçilərə “xəstə” deyirlər. Millətçilik hissdir, bunu rasional müdafiə etmək çətindir. Xalqın xilası milliyyətçilikdən keçir. Millətlərin qardaşlığı utopiyadır. Millətlərin mənafeləri hər zaman toqquşur. Millətçilik əsasən Avropa xalqlarına xasdır. Türk xalqlarında milliyyətçilik zəifdir. Azərbaycanda da milliyyətçilik çox zəifdir. Mən demirəm ki, bizdə də radikal milliyyətçi qruplar olsun. Türk adətlərinə hörmət etmək, doğulan körpələrə türk adları vermək, yalnız türklərlə ailə qurmaq elə millətçilik deməkdir. Nə qədər güclü olsan, millətçi addımlar da o qədər radikal olmalıdır. Azərbaycan xalqı türkçü deyil. Heç azərbaycançı da deyil. Mənim dostlarım arasında bir nəfər də olsun türkçü yoxdur. Yaxın çevrəmdə türkçü olan bir xalamoğlu var, vəssalam.
Bir şey yaxşıdır ki, bizdə ideologiyaların müharibəsi yoxdur. Türkiyədə solçu və sağçı gənclər arasında tez-tez küçə davaları olur. Belə şeylərin əleyhinəyəm. İdeologiya yoldur. Yollar müxtəlif ola bilər, amma niyyət eynidir - vətənin mənafeyi.
Öz ideologiyamın yayılması üçün heç bir təbliğat işləri aparmıram. Türkçü fikirlər səsləndirəndə mənə qəribə baxırlar. Azərbaycan xalqı türkçülükdən çox uzaqdır.
Tarixdə Məmməd Əmin Rəsulzadə, Əlibəy Hüseynzadə kimi türkçülər olub. Onlara qarşı çox böyük sevgi bəsləyirəm. Amma mənim türkçü düçüncələrim daha çox Hüseyn Nihal Atsızın düşüncələri ilə üst-üstə düşür. Bu insan həyatını millətçiliyə həsr edib. Hətta məhbus həyatı da yaşayıb.
“Tarixin sonu”, “ideologiyaların ölməsi” kimi postmodernist ideyaların reallaşacağına dair bir fikrim yoxdur. Bu barədə proqnoz verə bilmərəm. Onu deyə bilərəm ki, mən qloballaşmaya qarşıyam və bu ideyaların həyata keçməsi mənim üçün faciə olardı.
Digər ideologiyalara qarşı dözümlüyəm. Amma anarxizmdən və islamçılıqdan xoşum gəlmir. Ümumiyyətlə, ideoloji plüralizmin olmasının tərəfdarı deyiləm. Sabitliyin tərəfdarıyam".

"Liberalizm- demokratik prinsiplər, hər kəsin fikrini sərbəst ifadə etmək azadlığı və imkanların bərabərliyidir"

Ülkər Kazımovanın 23 yaşı var, hüquqşünaslıq ixtisası üzrə təhsil alır: “İdeologiyam liberalizmdi. Bu ideologiyada demokratik prinsiplər, hər kəsin fikrini sərbəst ifadə etmək azadlığı və imkanların bərabərliyi həyat tərzimə tam uyğundur. Onun digərlərindən fərqi sivil cəmiyyətin qurulması üçün daha uğurlu ideologiya olmasıdı. Çox təəssüf bizim cəmiyyətdə bu ideologiya heç də normal inkişaf etməyib. Buna baxmayaraq, kifayət qədər həmfikir dostum var. Əslində bizim cəmiyyətdə sözdə bütün ideologiyalar var, amma əslində heç bir ideologiya normal inkişaf etməyib. Cəmiyyətimizdə indiyə kimi ciddi ideologiya savaşının olmaması buna sübutdu. Əgər fikir müzakirəsi (ideologiyaların savaşı) olmasa heç bir inkişafdan söz gedə bilməz. Bu prosesin yetişməsi üçün isə ideologiyalardan hər birindən məlumatlı olmaq vacibdir. Mən dostlarımla bizim kimi insanların çoxalması üçün əlimizdən gələni edirik. “Tarixin sonu” və “ideologiyaların ölməsi” ifadəsi ilə razı olsaydım o zaman özümü liberal adlandırmazdım. Liberalizmin əsas prinsiplərindən biri tolerant olmaqdı ona görə də insanların ideoloji seçiminə hörmətlə yanaşıram. Məncə cəmiyyətin inkişafı üçün plüralizm də önəmli faktordu."

"Tarixi vərəqləyənlar yaxşı bilərlər ki, cəhalətin İslamla bağlılığı yoxdur"

Seyid Ramin 20 yaşı var, islamşünaslıq ixtisası üzrə təhsil alır: “İdeologiyam islam dinidir. Həyatımda axtardığımı bütün suallara bu ideologiyada cavab tapdım. İslam ideologiyasının digərlərindən üstün cəhətləri çoxdur. Məsələn, İslamın konstitusiyası sayılacaq “Quran” yeganə səmavi kitabdır ki, heç bir təhrifə məruz qalmayıb. O vaxtkı Ərəbistanda doğulan qızları diri-diri torpağa basdırırdılar. İslam dini təşəkkül tapandan sonra bu adət qadağan edildi. İslam qardaşlıq, bərabərlik dinidir. Hər il Məkkəyə, Həcc ziyarətinə bütün dünyadan müsəlmanlar gəlir. Bu o deməkdir ki, yaşından, cinsindən və irqindən asılı olmayaraq bütün insanlar Yaradanın qarşısında birdirlər. Niyə bütün insanlar Həccdə hamısı bir geyimdə olur?! İslam insanın elmi ilə ibadətinin bir səviyyədə olmasına çağırır. Biri digərini üstələməməlidir. İslam “beşikdən qəbirə qədər elm öyrən!”, “elm Çində də olsa dalınca get!” deyir.
İslam dinini bizə vaxtı ilə düzgün çatdırmayıblar. Bunun səbəbi SSRİ-nin yürütdüyü siyasət olub. Bundan da istifadə edən o vaxtkı mollalar İslam adı altında xalqı soyub talayıblar. Müstəqillik qazanandan sonra isə bəzi qüvvələr İslamı terror və cəhalət kimi şeyləri yaymaqda ittiham etdilər. Halbuki tarixi vərəqləyənlər yaxşı bilərlər ki, cəhalətin İslamla bağlılığı yoxdur.
Mənim fikrimcə, ideologiyaların savaşı düzgün fikir deyil. Hamı müsəlman, yaxud ateist ola bilməz. Hər kəsin bir ideologiyası var. SSRİ 70 il İslamı qadağan etdi. Amma sonunda nə oldu? Deməli, buna görə də hamının fikrinə hörmətlə yanaşmaq lazımdır.
Belə düşünürəm ki, istənilən ideologiyanın kökündə İlahi və mənəvi dəyərlər olmalıdır. Əks təqdirdə həmən ideologiya məhv olmağa məhkumdur.
Hər kəs öz ideologiyasından başqa bütün ideologiyaları “puç və əfsanə” hesab edir. Elə mən də…
İdeoloji plüralizmə münasibətimsə normaldır”.

"Kommunizm hərbi büdcənin yox, insanların sosial rifahı üçün olan büdcənin tərəfdarıdır"

Rüfət Abbasovun isə 19 yaşı var, ixtisası biznes işinin təşkilidir, ideologiyası kommunizmdir: "Məncə insan hər zaman inandığı şeyi müdafiə edir. Hətta bəziləri faşizmi (milliyyətçiliyi) elə müdafiə edirlər ki, adam öz düşüncələrinə şübhə edir.
Bu ideologiyanı niyə seçmişəm? Məncə insan hər zaman qiyamla, yaradıcılıqla (buna bəziləri dağıdıcılıq da deyirlər) yaşamalıdır. Əlbəttə ki, söhbət özünə hörmət edən insandan gedir. Bu ideologiyada qiyam öndə olduğu və insanlığın daimi sülh və xoşbəxt yaşaması naminə təməl prinsiplərə sahib olduğu üçün mən kommunizmi seçmişəm. Hal-hazırda dünyada at oynadan kapitalizmə (iqtisadi liberalizmə) qarşı dayanan yeganə ideologiya (anarxizm kommunizmə yaxın olduğu üçün onu nəzərə almıram) olduğu üçün bu ideologiyanı seçmişəm. Və ən əsası insanları sevdiyim üçün bu ideologiyanı seçmişəm.
Kommunizmin hər cəhəti digər ideologiyalardan üstündür. Kommunizm hər şeyi bölüşür. Kommunizm insanları millətlərinə, irqlərinə və rənglərinə görə ayırmır. Amma kapitalizm bu ayrılığı yaradır ki, insanları istismar etsin. Məsələn, Azərbaycanda aparılan anti-erməni təbliğatını göstərmək olar. Mənə görə xalqın əsl düşməni hansısa erməni yox, xalqın qanını soran transmilli şirkətlər, milli oliqarxlar, faşizmin bir nömrəli təbliğatçısı olan hamının tanıdığı bir telekanal və s.dir. Kommunizm dünyəvi sülhün tərəfdarıdır. Və hər zaman da bunun üçün mübarizə aparıb. İndi oliqarxların idarə etdiyi ölkəmizin əsas müttəfiqi olan ABŞ və onun işbirçiləri on minlərlə sivil insanı öldürmürlərmi?
Kommunizm hərbi büdcənin yox, insanların sosial rifahı üçün olan büdcənin tərəfdarıdır. Hər kəsin pulsuz təhsil, mənzil və səhiyyə xidmətlərindən istifadə etmək haqqı olduğu halda bizə bunların heç biri ya birbaşa, ya da dolayısı ilə verilmir.
Ümumiyyətlə, Azərbaycanda 1993-cü ildən bu yana ideologiya qıtlığı mövcuddur. Bunun da təbii ki, obyektiv səbəbləri var. Bilirsiniz, sol ideologiya din və digərlərindən fərqlənir. Sol ideologiya hər zaman sonradan qazanılma olur və bu qazancı əldə etmək üçün kifayət qədər mütaliə labüddür. Azərbaycanda isə intellektual soyqırımdan sonra (əlifbanın dəyişdirilməsi, Marks, Engels və s.-nin tonlarla kitablarının yandırılması) bu ideologiya bu gün zəif vəziyyətdədir. Həm də bir şeyi qeyd etməliyəm ki, solçular hər zaman azlıqda olublar. Çünki kütlə heç bir zaman bəzi şeyləri qəbul etməz.
İdeologiyaların müharibəsi bir ölkənin mədəni inkişafı üçün vacibdir. Yuxarıda saydığım səbəblərdən irəli gəlir bu susqunluq. Bilirsiz, bizdə özünə millətçi və liberal deyən çoxlu sayda insan var. Amma inan mənə onların çox az hissəsi (bəlkə də heç biri) öz ideologiyasının bünövrəsini və məqsədini bilir. Birincilər fərqlənmək, ikincilər isə vətənpərvər titulunu götürmək üçün belə danışırlar. Azərbaycanda bəlkə yüzlərlə liberal hərəkat və təşkilatlar var. Və onlar sadəcə imitasiya ilə məşğuldurlar. Bu sistemə xidmət etməkdən başqa heç nə etmirlər. Əzizlərim, “sivil mübarizə” deyilən bu aldatmaca 3-cü dünya ölkələrinə sırınmış absurd ideyadan başqa bir şey deyil. Uşaq olanda məndə “tarixin sonu” və “ideologiyaların ölməsi” kimi belə cəfəngiyyatlara inanardım. Amma zaman keçdikcə insan böyüyür və həqiqəti anlayır. Anlayır ki, bu sözlər Mak-Donaldsın rəngli reklam lövhələri və İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin inflyasiya və kasıblıq həddi rəqəmləri qədər yalandır. Mənə görə hələ tarixin əvvəlidir və insanlıq daima yaxşılığa doğru dəyişir. Bu sistem isə öz-özünü çürüdür və məhv olmasına elə də çox qalmayıb. Mən yalançı toleransiyanı rədd edirəm. Mənə görə dözmək də susmaq kimi alçaqlıqdı. Əgər mənim alternativim varsa, mən niyə dözməliyəm? Mən onlar etdikləri çirkin əməllərə dözsəm, özümü də onlar kimi hiss edərəm .Ona görə də sizin dilinizlə desək- mənim dözümüm yoxdur!!!”

"Alma" qəzeti

İlqar Fəhmi: «Mənimçün qəzəl artıq arxa plana keçib»

2009-11-20T14:18:00.001-08:00

“İslamdan imtina etməkçün gərək əvvəlcə müsəlman olasan”

Şair, yazıçı və tərcüməçi İlqar Fəhmini ədəbi aləmdə tanımayan yəqin ki, azdır. Onu tanımayanlar üçün qeyd etmək istərdim ki, İlqar Fəhmi Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) Tərcümə seksiyasının rəhbəri və «Ulduz» jurnalının şöbə müdiridir. 1995-ci ildən bədii yaradıcılıqla məşğuldur. Yaradıcılığa qəzəllə gəlib. İndiyə qədər “Sənli sözüm gəldi sənə”, “Ölüm gözəldi, yoxsa sən”, “Aktrisa” kitabları çıxıb. Bu yaxınlarda isə İlqar Fəhminin yeni kitabı- “Bakı tarixindən kollaj” bədii-estetik romanı işıq üzü görüb. Qeyd edək ki, fraqmentar roman üslubunda yazılan əsər Bakı tarixinə və onun mədəni irsinə subyektiv bir baxışı əks etdirir. Elə buna görə də İlqar Fəhmini tapıb, ondan sonuncu romanı və bəzi şeylər haqqında müsahibə aldıq.

- İlqar, dünyanın qloballaşdığı bir dövrdə Bakını ayırmaq nəyə lazımdır?

- Hər bir sənətkar üçün özünü ifadə etməyə müəyyən obrazlar, simvollar lazımdır. Mənimçün də Bakı əslində bir obraz, bir rəmzdir, demək istədiklərimi onun vasitəsiylə ifadə edirəm. Bəzən mənə deyirlər ki, sənin yazdığın Bakı o vaxtkı Bakını xatırlatsa da, əslində xeyli fərqli görünür. Razıyam. Mən Bakının tarixi barədə publisistik əsər yazmıram. Bunu məndən qabaq da çox ediblər. Mənim yazdığım öz içimdəki Bakıdır, öz içimdəki şəhərdir, yəni mənim şəhərimdir. Daha dəqiq desək, əsl Bakının mənim içimdən süzülüb keçən formasıdır.

- Sənin sonuncu kitabın olan “Bakı tarixindən kollaj”, 2006-cı ildə ədəbiyyat üzrə nobel mükafatını alan türk yazarı Orxan Pamukun “İstanbul; Xatirələr və Şəhər” kitabından nə ilə fərqlənir?

- Hər iki əsəri oxuyanlar bu fərqi o saat hiss edəcəklər. Birincisi Pamukun yazdığ həqiqi İstanbulun tarixi və bu tarixlə bağlı düşüncələrinin əks olunduğu sırf publisistik əsərdir. Pamuk orada öz şəhərinin, ailəsinin, qohumlarının və özünün tarixini araşdırır, nəyisə yadına salır, nəyisə götür-qoy edir, düşünür, baş verən hadisələrdən nəticə çıxarır. Və bu nəticələr bir çoxları üçün gözlənilməz olur, yəni hamının yaşadığı həyatın ən dərin qatlarına düşməyi bacarır. Lakin mənim yazdığım yenə də təkrar edirəm ki, real Bakının tarixi deyil, mənim öz içimdə yaratdığım, yalnız mənə məxsus olan Bakının estetikləşdirilmiş tarixidir. Belə demək olarsa, Pamukdan fərqli olaraq, mən öz şəhərimi realist üslubda yox, sırf bədii-estetik üslubda yazmışam.

- Yaradıcılığa qəzəllə başlamışdın. Ümumiyyətlə, ədəbiyyatı qəzəldən, muğamdan ayrı təsəvvür edirsənmi?

- Mənimçün qəzəl artıq bir qədər arxa plana keçib. Nə bilim, bəlkə də bunu demək düzgün deyil, amma mən on ilə yaxın bir müddətdə qəzəllə məşğul olduqdan sonra elə bil yoruldum. Həm də qəzələ başlayanda, nə cür yazmaq arzusundaydımsa, ona nail oldum, elə bil içim boşaldı.
Bir şair dostum o vaxt mənə demişdi ki, nə oldu, biz bütün ömür boyu yazırıq, yorulmuruq, sən niyə beş-on ilə həvəsdən düşdün. Dedim ki, sən ömür boyu, bəlkə həftədə bir dəfə iki-üç saat qəzələ vaxt sərf edirsənsə, mən günün on saatını qəzəllə məşğul oluram. Belə götürəndə sənin bir ömür ərzində buna həsr elədiyin vaxtı mən on ildə sərf etmişəm. Mən bir işə başlayanda o qədər aludə oluram ki, müəyyən vaxtdan sonra o iş də mənimçün maraqdan düşür. Əvvəllər qəzəllə məşğul olduğum dövrlərdə, qəzəldən başqa heç nə oxumurdum, evdə qəzəl kitablarından başqa heç bir şeir kitabı yox idi. Sonra da nəsrlə eyni aludəliklə məşğul olmağa başladım, elə olurdu ki, gündə iki üç roman oxuyurdum. Amma axır vaxtlar deyəsən nəsrdən də yorulmaq üzrəyəm. Baxaq görək bundan sonra nəylə məşğul olmaq olar. Yəqin ki, ssenarilər yazmağa başlayacam. Daha doğrusu, artıq başlamışam, amma hələlik cəmisi bir ssenarim film olaraq çəkilib ortaya çıxıb. Qalanları hələ istehsalatdadır.
O ki qaldı muğama, mənimçün muğam sadəcə qəzəlin ifadə üsulu idi. Mən ona ayrıca sənət kimi baxa bilmirəm.

- Zahir Əzəmət iddia edir ki, “AYB-də İlqarın heç nə yaza bilməyəcəyi haqqında ona dediklərimiz özünü doğrultdu. Üstündən illər keçdi. Amma İlqarın çap etdikləri yalnız AYB-yə qədərki yazıları oldu.”…

- Dostum Zahir əgər şeiri nəzərdə tutursa, haqlıdır, AYB-yə gələndən sonra mən demək olar ki, şeir yazmamışam. O ki qaldı nəsrə, mən AYB-dən əvvəl yalnız «Aktrisa» romanını yazmışdım, 2003-cü ildə. Yerdə qalanlar isə, yəni «Çənlibel tülküsü», «Qarğa yuvası», «Akvarium», «Bakı tarixindən kollaj», «Karmen» və sair - bunların hamısı axır iki-üç ildə yazılıb. Zahir sadəcə tarixləri səhv salır, ya da axır vaxtlar yazdıqlarım onun xoşuna gəlmir. Yəqin ki, haqlıdır, yazdıqlarım heç özümün də xoşuma gəlmir. Əgər xoşuma gələn heç olmasa bircə nəsr nümunəsi də yazsam, daha nəsr yazmaram. Qəzəl kimi. Axırıncı üç-dörd qəzəlim xoşuma gəlmişdi, onunçün daha qəzəl yazmağa həvəsim qalmadı. Yəni bir şeyə nail olandan sonra, o şey mənimçün ölür.

- Bəlkə elə sən rəhmətlik maştağalı şair Əlibala kimi, axırda pambıq qəzəli yazmamaq üçün nəsrə keçmisən?

- Allah Əlibala Səyyaha rəhmət eləsin. Mənə qəzəli sevdirən o cür səmimi sənətkarlar olub. «Pambıq» şeiri də çox əladır. Məncə o vaxt sovet rejimini elə gözəl səviyyədə parodiya edən şeir yazılmayıb. Məncə o şeirin yazılmasının tarixçəsi də oxucular üçün maraqlı olar. Hadisə belə olub. Yetmişinci illərdə gənc qəzəlxan Əlibala Səyyah necə olursa Yazıçılar Birliyinin qəbul komissiyasına gəlir, qəzəllərini təqdim edir, amma ona deyirlər ki, bilirsən, bunlar köhnəliyin qalığıdır, sən ictimai mövzularda yaz, müasir cəmiyyətin yaşadığı hadisələri əks elətdir, sosializm quruculuğundan, pambıqdan, neftdən yaz. Əlibala da gedir, bir həftədən sonra gəlir ki, yazmışam və «pambıq» rədifli qəzəlini oxuyur:

Cəhd eylə, könül, toplaginən yar ilə pambıq,
Qoyma ki yarın toplaya əğyar ilə pambıq.

Şeiri o vaxt mənə oxusa da, tam yadımda qalmayıb, axırıncı misrası isə beləydi:

Qardaş olacaq ölkədə əşar ilə pambıq.

Bu şeri oxuyandan sonra onu qəbul komissiyasından qovurlar ki, bəs bizi ələ salmısan.
Mən onun kitabı çıxanda vərəqlədim, amma o şeir rastıma çıxmadı. Çox təəssüf elədim. Gərək «Pambıq» qəzəlini də kitaba salaydılar.

- Fikir vermişəm, qəzəllərində saqidən, şərabdan qaçırsan. Ancaq nəsrində bol-bol yeyib-içən obrazlar var…

- Mən qəzəllə nəsrdə biri birinə əks priyomlar işlədirdim. Əgər qəzəldə klassik şərq formasını, yəni əruz vəznini, klassik qafiyə sistemini saxlayıb məzmununu müasirləşdirirdimsə, nəsrimdə əksinə edirəm, müasir qərbin nəsr formalarını götürüb içini bizim şərq təfəkkürü ilə işləyirəm. Onunçün qəzəldə qaçdığım mövzular nəsrimdə özünə yer tapır.

- Ümumiyyətlə bizdə qəzəldəki meyi düzgün başa düşürlərmi?

- Hər bir rəmz əvvəl yaradılanda onun alt qatı olur, lakin sonra daşlaşır, sonrakı yazarlar onun mahiyyətinə varmadan, sadəcə gözəl obraz kimi istifadə edirlər. Şərqdə «Rümuzat» adlı elm olub. O vaxtkı tədris müəsisələrində ədəbiyyatla məşğul olmaq istəyən şəxslərə «Bəyan», «Məani», «Hikmət» «Fəlsəfə» və sair bu cür elmlərlə bərabər «Rümuzat» elmi də tədris olunub və bu tədrisi başa vuran adam nəinki mey, klassik şərq şeirində işlənən bütün rəmzlərin mənasını bilirdi, işlədəndə də buna uyğun işlədirdi. Lakin müasir dövrdə istər mey istərsə də başqa klassik rəmzlər - zülf, şanə, xal, saqi, meyxanə, səhra və sairləri sadəcə bir obraz kimi işlənir. Onların əsl mənasını isə çox az adam bilir.

- Hələ Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, bir qrup Azərbaycan yazarlarına təqaüd haqqında sərəncam verməmiş, bəzi qəzetlər təqaüd alacaq yazarların adlarını açıqladılar. Hətta həmin siyahıda bir nəfərin adını iki dəfə yazdılar. Sonra məlum oldu ki, başqa bir siyahı da var və həmən siyahıda elə adlar var ki, ikinci dəfə təqaüd alırlar. İçəridən biri kimi gənc yazarlara təqaüd verilməsinə münasibətin necədir?

- O sən deyən siyahı internetə qoyulanda, heç yazıçılar birliyinin özündə də kimlərə təqaüd verilib-verilmədiyi dəqiq bilinmirdi, siyahi hələ təsdiq olunmamışdı. Kiminsə ağlına gəlmişdi, götürüb istədiyi adamları yazıb doldurmuşdu ora, yerləşdirmişdi internetə, dostumuz Aydın Xanın adını da iki dəfə yazmışdı. O ki qaldı təqaüdlə bağlı mənim fikirlərimə, şəxsən məni ən çox qıcıqlandıran başqa məsələdir. Əlbəttə ki, bir çox yazarlarımız var ki, bunlar keçmişdə də, elə indi də əbədiyyata böyük xidmətlər ediblər, bununçün də AYB onları təqaüd siyahısına salmağa borcluydu. Lakin bu adamların içində bir çoxları, ümumiyyətlə, maddi problemlərini çoxdan həll edib, ya bizneslə məşğuldur, ya ailə üzvləri yüksək vəzifələrdə çalışır, qısası, ayda üç-dörd min manat gəliri var. Onları hamı tanıyır. Şəxsən mənə elə gəldi ki, heç olmasa, on üç-on beş yazar bu təqaüddən gənc və ya maddi vəziyyəti çox ağır olan yazarların xeyrinə imtina edəcək. Lakin belə olmadı, sənəd qəbulu başlayan kimi, ən birinci elə həmin adamlar cumdular AYB-yə. Elə bil ki, bu iki yüz manatı almasalar, dünya dağılacaq. Məsəlçün, sənəd qəbulu başlayan gün, səhər tezdən bir məşhur şairimizi gördüm ki, qoltuğunda sənədlərlə dolu qovluq AYB-nin pilləkənlərini az qala qaça-qaça qalxırdı, elə bil ki, beş dəqiqə geciksəydi, adını siyahıdan çıxaracaqdılar, acından öləcəkdi. Amma hamı bilir ki, bu adam iki yüz manatı bir oturuma restoranda xərcləyənlərdəndi. Nə bilim vallah, bəlkə mən düz demirəm, amma heç olmasa sənət adamları gərək «Bir tük də qənimətdi» prinsipiylə hərəkət eləməsinlər.

- Bir qism yazarlar İslam dinindən imtina elədilər… Onlar müsəlman idilər?

- Bununla bağlı o vaxt bir qəzetdən zəng vurub mənim fikrimi soruşdular, dedilər ki, bir qrup gənc yazar İslamdan imtina edib, dedim İslamdan imtina etməkçün gərək əvvəlcə müsəlman olasan. Məndən balerina olanda, dostum Seymur Baycandan da müsəlman olar. Zarafat edirəm, ümumiyyətlə, isə bu etiraz aktıydı, buna da əlbəttə hamının haqqı var. Şəxsən mən hamının haqqına hörmətlə yanaşan adamam. Belə işlərdə ən pisi odur ki, konkret adamların hansısa hərəkəti xoşa gəlməyəndə, yaranan etiraz, yaxud nifrət həmin konkret adamlara yox, ümumilikdə ideyaya yönəlir. Bunu mən bəyənmirəm. O vaxt bir tanışım mənə dedi ki, mollaların cahilliyini görüb xristianlıqı qəbul eləmişəm.
Hansısa molla xoşuna gəlmirsə, buna İslam neyləsin?

- Ürəyin “qurbağa” istəmir ki?

- Mənimçün yazı yazmaq elə qurbağa gölünə girmək kimi bir şeydi. Qurbağa istəməsəm, yaza bilmərəm.

Söhbətləşdi: Seyid Ramin

Seyid Ramin: “Əruz da şeirdir, heca da, sərbəst də. Bunları biri-birindən ayırmaq düzgün deyil”.

2009-11-20T14:17:00.001-08:00

- Son zamanlar belə bir fikir var ki, şeir heç bir vəzndə, hecada, əruzda yazılmamalıdır. Sərbəst olmalıdır. Yəni, fikiri çərçivəyə daxil etmək olmaz. Buna münasibətin?

- Xeyr, bu heç də belə deyil. Əruz da şeirdir, heca da, sərbəst də. Bunları biri-birindən ayırmaq düzgün deyil.

- Hər halda vaxt baxımından sərbəst şeir daha sərfəlidir, oturub onu ölçü daxilinə salmırsan, elə düşündüyün şəkildə yazırsan...

- Mən razı deyiləm, istedadlı adam üçün elə əruzda yazılan şeir də hazır şəkildə, bəhrdə gəlir.

- Bu lap meyxanaçıların “bədahət”inə oxşadı…

- Yox, bədahətən deyəndə, əgər fikrin varsa və oturub şeir yazmaq istəyirsənsə, yaxud daxilində hər hansı bir duyğu varsa o yazılmalıdır. Vallah, mən başqa nə cür deyim?! (gülür)

- Hitlerdən soruşurlar ki, ən qorxulu silah nədir? O, “qələm” – deyə cavab vermişdir. Sənin silahın nişangahı kimlərdir, sən kimləri hədəfə almısan?

- Elə hədəfə aldığım adamları…

- Bəlkə bir az dəqiqləşdirəsən?

- Ədəbiyyatda azərbaycançılığa yad olan qüvvələri.

- İndi əksər adamlar İslami yazılardan qaçır və əksinə, anti-İslami yazılar yazır. Sən onlara cəsarətlə cavab yazırsan. Bu cəsarətin mənbəyi haradır?

- Maraqlı sualdır. Əslində təbii qarşılanmalıdır, çünki müasir cəmiyyətdə belə şeylər olur. Göstərdiyim cəsarətin mənbəyi elə özümdən gəlir.

- Bir də yəqin ki, İslamdan.

- Bəli, ixtisasım da İslamşünasdır, bəlkə elə oradan irəli gəlir?!

- Qələminin ucunda bir sözlük mürəkkəb qalsaydı, hansı sözü yazardın?

- Məncə “Bismillah” sözünü yazardım.

- Bir şərqli kimi Şərqə və Qərbə münsibətin?

- Bir şərqli kimi Şərqə və Qərbə münasibətim çox normaldır. Qurani-Kərimin, səhv eləmirəmsə, Əl-bəqərə surəsində deyilir ki, Şərq də, Qərb də Allahındır. Amma bir mədəniyyət olaraq Şərq mədəniyyətini Qərb mədəniyyətindən daha üstün tuturam, çünki Şərq mədəniyyəti olduqca zəngindir.

- Məşhurlardan biri demişdi ki, Şərqdə İslam var, amma müsəlman yoxdur, Qərbdə isə İslam yoxdur, amma müsəlman var. Bu fikirlə razısan?

- Yox, Qərbdə də, Şərqdə də kifayət qədər müsəlman var…

- Yox, düzgün anlamadın… Bunu deyən adam onu nəzərdə tuturdu ki, Qərbdə Allaha inanıb, ona ibadət edənlərin sayı Şərqə nisbətən daha çoxdur.

- Yox, mən elə deməzdim, bu gün Qərbdə də xeyli müsəlman var.

- Azərbaycan ədəbiyyatını təmsil etmək üçün bizim hansı yazarları layiq bilərdiniz?

- Müstəqil dövrdür, kim istəsə çıxa bilər.

- Qurani-kərimdə yazılıb ki, şeir yazmaq günahdır, çünki orada yazılanların çox yalan olur. Sən ki, dindarsan. Sənin şeirlərində yalan yoxdurmu və səz onları yazarkən günah eləmirsənimi?

- Mən dindar yox sadəcə olaraq müsəlmanam. O ki qaldı suala, xeyr, mən elə fikirləşmirəm. Şeir yazmağın günah olması ilə bağlı Qurani-Kərimdə hçe bir ayə və ya surə yoxdur. İslam dini şeir yazmağa çox normal baxır. Qurani-Kərimdə şairlərə həsr olunmuş “Şüəra” surəsi var, amma burada Həzrəti Məhəmməd (s.ə.v.s.) həcv edən şairləri məzəmmət eləyir. Bir də məsləhət görürəm ki, Qurani-Kərimi diqqətlə oxuyun.

- Mən bu yaxınlarda sənin bir yazını oxumuşdum, İzzət Bağırovun kitab yazmağı ilə bağlı bir yazı yazmışdın. Deyirdin ki, sən onun kitab yazmağına inanmırsan. Nəyə görə? Axı bu normal bir haldır?! Maddi imkanı varsa, kitab yazmaq istəyirsə niyə də yazmamalıdır axı? Sən sadəcə olaraq, ürəyin istəmirsə, onun kitabını alıb oxuma.

- Mən yazıda da qeyd eləmişdim ki, bütün dünyada belədir: Yazıçı kitab yazır, müğənni mahnı oxuyur. Yəni heç vaxt ola bilməz ki, yazıçı mahnı oxusun, müğənni isə kitab yazsın. Hərənin öz peşəsi var. O ki qaldı İzzət Bağırovun kitab yazmağına, mənə inandırıcı gəlmədi. Mənə elə gəlir ki, onun heç elə vaxtı da yoxdur ki, oturub kitab yazsın. Özü də kitab peyğəmbərlər barədə idi. İslam alimləri belə bir şey yazmağa ehtiyyat eləyirlər, İzzət də yazıbsa Allah onun köməyi olsun.

- Yəni razılaşdın ki, müğənni kitab yaza bilər?!

- Belə deyək, indiki cəmiyyətdə süpürgəçi də kitab yaza bilər.

- “Müasir qəzəl yazanlardan kimsə varmı?

- Əgər gənclər nəzərdə tutulursa, bəli, var. Bunlardan Vəlixan, Dadaş, Valeh və s.

- Sən də əvvəllər klassik ədəbiyyatla maraqlanmısan, qəzəllərin də olub. Bəs indi niyə yazmırsan?

- Məncə indi qəzəlin zamanı deyil. Bu mənim subyektiv fikrimdir.

- Öz fikrini əsaslandıra bilərsən?

- Əslində qəzəlin tarixinə baxanda görərik ki, qəzəli irfan sahibləri və ariflər yazıblar. Onlar öz ruhi vəziyyətlərini izhar eləməkdən ötrü qəzələ müraciət eləyiblər. Onlar Allahla təmasda olarkən yaşadıqlarını qələmə alırdılar. İndi isə yazarlardan nə arif var, nə də irfan əhli, ona görə də mən hesab eləyirəm ki, qəzəlin vaxtı deyil, amma bu heç də o demək deyil ki, indi əruz yazılmamalıdır. Əksinə, əruz vəznində yazmaq və onu inkişaf elətdirmək lazımdır.

- Adında olan Seyid əlavəsi, dindar olmağından irəli gəlir, yoxsa əslində Seyid nəslindənsən? Birdə ki, bir gənc dindar kimi necə düşünürsən, İslama inanan dindar müəyən çərçvə içində yaşamalıdır, yoxsa öz özü tapmalıdır öz əməllərinin çərçvələrinin?

- Bəli, bu mənim Seyid nəslindən olmağımla əlaqədardır. Mən bir şeyi də qeyd etmək istərdim ki, insanları “dindar”, “namaz qılan” və s. digər katiqoriyalara aid etməyin tərəfdarı deyiləm. Əgər kimsə müsəlmandırsa təbii mütləq ibadət etməlidir. İnsan gündə beş dəfə maddi qida qəbul edirsə, beş dəfə də mənəvi qida almalıdır. Əgər yemək yeyən adama “yemək yeyən” deyilmirsə, onda bəs namaz qılana niyə “namaz qılan” deyilməlidir? Bəli, bütün insanların həm dini, həm də dünyəvi qanunları qəbul etməsi onların çərçivə içində yaşamsına bir subutdur. İnsan mütləq çərçivə içində yaşamalıdır.

- Dahi yazıçı Dostoyevski deyirdi ki, “Dünyanı gözəllik xilas edəcək”. Səncə bu mümkündür? Yoxsa gözəlliyin özünü xilas edən lazımdır?

- Mən məsləhət görərdim ki, əvvəlcə “dahi” sözünü araşdırın. Suala gəldikdə isə xeyr, dünyanı heç vaxt gözəlik xilas etməyib və etməyəcək də. Gözəlik isə nisbi anlayışdır. Yəni, kiməsə görə gözəl olan bir şey, mənimçün çox eybəcər də ola bilər. Ya da əksinə.

- Sən Dostoyevskini dahi hesab eləmirsən?

- Mən ona görə demədim, sadəcə olaraq son zamanlar “dahi” sözü yaman məşhurlaşıb.

- İlqar Fəhmi kimdir sənə görə? Onu niyə bu qədər şişirdirsən?

- İlqar Fəhmi mənə görə elə İlqar Fəhmidir. Və onu şişirtməyə heç ehtiyac da yoxdur. Çünki o özünü çoxdan təsdiq etmiş birisidir.

- Əgər sənə seçim imkanı versələr, ilahiyyatı seçərdin, yoxsa ədəbiyyatı? Deyilənlərə görə, “Qurani-Kərim”də insanın surətinin rəsm, eləcə də yazıyla təsviri haram buyurulub?

- Mənim seçim imkanım öz əlimdədir və mən artıq İlahiyyatı seçmişəm. Çünki, İlahiyyata ədəbiyyat, həm mədəniyyət, həm incəsənət və həm də digər şeylər daxildir...

Söhbətləşdi: Əli Əlioğlu (Dövlət Radiosu və 525-ci Qəzet)

"Yaşasın ölmək"

2009-11-20T14:14:00.000-08:00

Gənc yazar Seyid Raminin "Yaşasın ölmək" adlı ilk kitabı nəşr olunub. Kitabda yazarın müxtəlif vaxtlarda yazdığı miniatürlər, etüdlər, hayqular və kiçik həcmli şeirləri toplanılıb. Bu barədə "OLAYLAR"a müəllif özü məlumat verib.
Kitaba şair-publisist Əvəz Qurbanlı, tənqidçi Əsəd Cahangir redaktorluq edib.
Qeyd edək ki, 2005-ci ildən bədii ədəbiyyatla məşğul olan Seyid Ramin hazırda Bakı İslam Universitetinin İslamşünaslıq fakultəsində təhsil alır. "Yaşasın ölmək" adlı kitabda cəmiyyətin müxtəlif hadisələrinə ironiyalı münasibət ifadə olunub.

Metrodakı dərvişlər

2009-11-20T14:12:00.000-08:00

Əvvəlcə gördü ki, toyunun qurtarmağına lap az qalıb. Artıq zalda “Vağzalı” çalınır, o da yavaş-yavaş dəhlizdən bayıra tərəf addımlamağa başlayır. Amma bir anlıq dayanıb gözləriylə axtarsa da, yanında öz gələcək həyat yoldaşını - gəlinini tapa bilmir, bu hadisədən çox məyus olur, heç özü də bilmədən bir başrestorandan bayıra çıxır. Restoranın qapısından həyətə çıxandan sonra birdən görür ki, toyu olduğu bayaqkı dəbdəbəli restoran, indi hansısa sınıq-salxaq bir polis bölməsidir. Sonra kimsə ona deyir ki, nə dayanmısan, tez get min gəlin maşınına.
Gəlin maşınının yerində isə yekə bir avtobusdur. Fikirləşir ki, bu, gəlin maşınına o qədər də bənzəmir. Çarəsiz qalıb kor-peşman avtobusa minir. Qalxıb sol tərəfdəki arxa oturacaqların birində oturur, heç nə olmamış kimi sakit halda pəncərədən bayıra baxmağa başlayır. Bu dəfə o, pəncərədən tamam başqa, özünün belə tanımadığı yad bir məhəlləni görür. Qəribədi. Amma toydakı qohumlar indi nədənsə gözə dəymirdi. Sonra fikirləşir ki, görəsən bütün bunlar birdən-birə hara yoxa çıxdılar? Bir də ki, o, görəsən indi hara gedir?
Az keçmədən gəlin maşını - avtobus sürücüsüz, özü-özünə işə düşüb yola düzəlir. Heç beş dəqiqə keçməmiş gəlib hansısa qaranlıq tunelə girərək bir göz qırpımında metro qatarına çevrilir. Qatar davamlı şəkildə “tataq-tataq, tataq-tataq” səsi çıxardaraq daha da sürətlə getməyə başlayır. Bir az sonra isə yavaş-yavaş sürətini azaldır. Elə bu vaxt birdən qatarın harasındansa “ənəl həqq, ənəl həqq” sədaları gəlməyə başlayır.
Əvvəlcə, o, elə bilir ki, yəqin kimsə öz mobil telefonunda “Nəsimi” filminə baxır. Amma nə qədər o yan-bu yana nəzər yetirsə də vaqonda özündən başqa bir kimsəni görmür. Sonra naməlum istiqamətdən gələn çox kobud bir kişi səsi kəmhövsələliklə növbəti stansiyanı elan edir: “Növbəti stansiya Nəsimi”. Elə bu an qatar hansısa bir stansiyaya çatıb dayanır və vaqonun qapıları açılır. O da heç nəyi başa düşməyib qeyri-ixtiyari vaqondan çıxır bayıra. Onun arxasındakı qatar isə əriyib suya dönür və qatar yoluna tökülür. Baxanda bu qatar yolunu hansısa balaca bir çaya da bənzətmək olardı…
Bu metro stansiyası sanki o biri stansiyalardan xeyli dərəcədə fərqlənirdi. Stansiyada heç bir yazı, işarə, reklam və sairə bu kimi şeylər yoxdur. Yalnız saat var. Saat da elektron yox, taxtadan yonulub düzəldilmiş (əl işinə bənzəyən) kəfkirli bir saatdır. Amma saatın üstündə heç bir rəqəm gözə dəymirdi, təkcə saatın insan əlinə oxşayan əqrəblərindən başqa. Onlar da yavaş-yavaş, biri-birinə çatmadan aralarındakı məsafəni saxlayaraq fırlanırlar. İlk baxışdan bu əqrəblərin fırlanmağı, adama Mövləvi səmazənlərinin səma rəqsi edərkən fırlanmağını xatırladır. Saatın kəfkiri də öz işindədir, aramla o tərəf-bu tərəfə yellənir. Ancaq kəfkir “çaq-çuq” səsi əvəzinə, “hu-hu” səsini çıxardır. Stansiyanın hər iki başındakı eskalatorların hamısının pilləkənləri ancaq yuxarıya işləyir.
Stansiyanın ortasındakı tavanın da yarısı yoxdur və buradan da açıq səma görünür. Görəsən tavandakı bu əcayib enlikdə deşik nədi belə? Bəlkə də bu heç deşik də deyil. Axırı hər nədisə sanki bura adama az qala qırx beşinci ilin Almaniyasını, yaxud Berlinini xatırladır. Elə bil Qızıl ordunun hansısa bir diviziyası buranı yüngülvari top atəşinə tutub. Atılmış topların yeri də eləcə səliqəylə tavanda qalıb. Haçansa topların atəş zərbəsindən tavandan tökülən daş-kəsək metronun bu başından ta o biri başına qədərki yolu pis kökə salıb. Burada həmçinin naməlum, təzə bir qəbiristanlıq da var. Hiss olunur ki, burdakı qəbirlər təzədir və onların üstü al qırmızı gül-çiçəklərlə örtülüb. Görəsən bunlar kimlərin qəbirləridir?
O, dayanmadan stansiyanı o baş-bu baş gəzib, ətrafına baxmağa başlayır. Amma ətrafda bir kimsəni görmür. Stansiyada heç kəs gözə dəymir. Sakitçilikdir. Bir anlıq dayanıb fikirləşir ki, görəsən toyumdan çıxıb niyə birbaş bura gəldim? Bunda məqsəd nədir? Toy qurtarandan sonra mən öz evimə getməliydim. Bəlkə də bura elə mənim evimdir, bu kökə düşüb. Sonra da fikirləşir ki, yox, bura dünyasında onun evi ola biməz. Buna yüz faiz əmindir. Elə bu an naməlum bir kimsə onu heç bir şey fikirləşməyə qoymur, ona haradansa təsir edir. O da əlacsız qalıb təzədən bayaqkı dayanacağa qayıdır. Amma buraya qayıtmasını yenə də anlaya bilmir.
Dayanacağa çatanda görür ki, burada beş nəfər uzun saç-saqqallı qəribə adam dayanıb söhbət edirlər. İlk görünüşdə bu adamları köhnə ensiklopediyalardakı Qədim Yunan mütəfəkkirlərinə bənzətmək olardı. Amma oxşarlıq təkcə elə saç-saqqaldadır, başqa şeydə yox.
Onların əyinlərində köhnə və iki-üç yerdən yamaqlı boz əba var. Bunlar çox güman ki, dərvişlərdir. Bəlkə də bunların heç biri dərviş deyil. Ancaq nədənsə ona elə gəlir. Dərvişləri ömründə birinci dəfə gördüyündən yaxın gəlib maraqla onlara baxmağa başlayır.
Dərvişlərin doğrudan da qəribə görkəmləri var. Ona heç fikir verməyən dərvişlərin hamısının ağızları tərpənir. Amma səsləri və nə dedikləri qətiyyən eşidilmir. Onların sağ əllərində dənələri bəlkə də qoz boyda olan və aramla çevirdikləri taxta təsbehlər var.
Qoltuqlarında isə köhnədən qalma üzü dəridən olan tünd qəhvəyi rəngli bir kitab var. Kitabın görünüşündən hiss olunurdu ki, çox qədimidir.
Bu stansiyanın sükutunu daima saatın kəfkirinin və dərvişlərin əllərindəki təsbehlərin səsi pozur. Bu səslərdən savayı stansiyada başqa heç bir səs eşidilmir.
Təxminən on dəqiqə sonra dayanacaqdakı dərvişlər əvvəlcə qatar yolunun üstündən asılmış kəfkirli taxta saata baxırlar. Əvvəlcə nəsə fikirləşib, sonra hamısı biri-birinə nəzər salır. Daha sonra onlar biri-birinin ardınca qatar yolunun üstündəki çaya bənzəyən suya tərəf irəliləyir. O isə dərvişlərin bu naməlum hərəkətindən heç nə anlamır və ürəyində belə fikirləşir ki, indi bunlar ayaqlarını suyun üzərinə qoyan kimi tappıltıyla düşüb suda boğulacaq. Əcəlləri çatıb yəqin. Elə bu vaxt dərvişlərdən biri qəflətən ayaq saxlayıb dayanır və çevrilib qəribə bir nəzərlə ona baxmağa başlayır.Onların hər ikisi bir anlıq beləcə sakit nəzərlərlə baxışırlar. Sonra dərviş ağzını tərpətmədən ona:- İndi biz bu yolla gedirik, amma sən getdiyimiz yolla arxamızca gəlmə, çaşıb heç buna cəhd də göstərmə! – deyir.
O isə dərvişin nəyə görə bu sözü dediyini anlamır. Dərvişə nəsə deməyə çalışsa da heç nə alınmır. Çünk onun ağzını elə bil kimsə tutub saxlayıb. Dərviş isə öz sözünü deyib heç cavab da gözləmədən üzünü çevirib, ayağını suyun üzərinə qoyaraq qatar yolu istiqamətində irəliləməyə başlayır. O biri dərvişlər də öz mürşidlərinin bu hərəkətini təkrar edir. Bir azdan sonra onlar qaranlıq tunelin içinə girib gözdən itir. Onun isə heyrətdən gözləri bərəlir. Nəyin baş verdiyini tam anlamır. O, hələ də özünə gələ bilmir. Çaşqınlıq içində qalır.
Əvvəlcə gözlərinə inanmayıb eytiyyatla qabağa gələrək, qəribə nəzərlərlə qaranlıq tunelə baxır, lakin orada heç bir şey görünmür. Sonra isə o, üzünü aşağıya çevirib diqqətlə suya baxır. Suyun isə dibi görsənmir, yəqin dərindir. Fikirləşir ki, bəlkə də bu su sehrlidir. İstəyir bayaqkı dərvişlər kimi o da ayağını suyun üzərinə qoyub qaranlıq tunelə girsin. Birdən yadına bayaqkı dərvişin sözü düşür. Bilmir ki, neyləsin. Sonra dərvişin sözünü qulaqardına vurub ayağını suyun üzərinə qoyan kimi suya düşür. Üzə bilmədiyindən çapalamağa başlayır. Suyun içində ayaqlarını kimsə əliylə tutub aşağı dartır, onu boğmaq istəyir. Nə qədər əl-qol atsa da onun əlləri bəzən elə yuxularda olduğu kimi çox asta hərəkət edir. Çox cəhd edir ki, üzüb suyun üzünə çıxsın, amma görür ki, yox, daha heç nə alınmır. Özü-özünə fikirləşir ki, yəqin əcəli çatıb. Ona görə də daha cəhd etməyib çapalamağı buraxır və əlacsız qalıb öz taleyi ilə barışmalı olur. Bu an fikirləşir ki, bunların hamısı bəlkə də onun haçansa etdiyi günahlarının nəticəsidir, indi onun qarşısına çıxır. Amma nə qədər fikirləşirsə ən son hansı günahı etdiyini yadına sala bilmir.
Onun ayaqlarını bərk-bərk tutub buraxmayan naməlum əllər də öz işindədir. Onu elə hey dartıb özüylə suyun hansısa dərinliklərinə aparır. Köməyə çağırmağa bir kimsə də yoxdur. Ürəyində özünü söyüb-biabır edir, bayaqkı dərvişin sözünə baxmadığına görə özünü yaman qınayır. Artıq yavaş-yavaş nəfəsi də kəsilməyə başlayır. Sonuncu dəfə qışqırmaq istəyir. Nə olar, olar. Lakin görür ki, bu da faydasızdır. Çünki qışqırsa elə o an ağzına su dolar, nəfəsi də daha tez kəsilər.
Kimsə onu arxadan qucaqlayıb yuxarı çəkməyə başlayanda, o diksinib yerindən dik atıldı. Bir anlıq hələ də nəyin baş verdiyini anlamadı, heç nəyi başa düşmədi. Sakitlikdi və hər şey də öz qaydasında idi. Hansısa təhlükədən sovuşmuş adam kimi onu soyuq tər basmışdı. Sanki həyata təzədən, ikinci dəfə gəlmişdi.
Yerindən dikəlib oturdu və ürəyində fikirləşdi ki, Allaha çox-çox şükürlər olsun. Yaxşı ki, bütün bu bayaqkı həngamələri o yuxuda görürmüş. Nədənsə hələ də bayaqkı yuxunun təsirindən ayıla bilmirdi. Görünür bu əcayib yuxu ona yaman təsir etmişdi. Sonra da fikirləşdi ki, son zamanlar öz yuxularında o, tez-tez əcayib-qərayib metrolar görür. Amma dərvişləri isə deyəsən birinci dəfəydi görürdü.
Az sonra heç nə olmamış kimi “Allah özü xeyir eləsin” deyib başını yastığa qoydu və sifətinin tərini silərək nəsə fikirləşməyə başladı…
…Daha o bilmirdi ki, sonralar yuxusunda tez-tez astadan uçan sərnişin təyyarələrini görəcək. Və onlar o qədər astadan uçacaq ki, hətta pilotların gözlərində əks olunan yorğunluq əlamətləri də görünəcək.
Haradan biləydi?